لوگوی گفتگو فصلنامه فرهنگی و اجتماعی

مرگ هراند دینک

رامین کریمیان

گفتگو شماره ۴۸





"ما مردی را کشتیم که نمی‌توانستیم عقایدش را بپذیریم"- اورهان پاموک
روزنامه‌نگاران ترک سوگوار هراند دینک‌اند، روزنامه‌نگار ترکِ ارمنی‌تباری که در روز ۱۹ ژانویه‌ی ۲۰۰۷/ ۲۹ دی ماه ۱۳۸۵ به ضرب گلوله‌ی یک نوجوان ملت‌گرای افراطی در مقابل دفتر هفته‌نامه‌ی آگوس ( Agos) به ضرب گلوله از پا درآمد.

هدف این هفته‌نامه رساندن صدای جامعه‌ی ارمنیان ترکیه به گوش دیگر بخش‌های جامعه‌ی ترکیه و گشودن باب گفت‌وگو میان آنان بود. هراند از ۱۹۹۶ سردبیر و ستون‌نویس این هفته‌نامه‌ی دو زبانه‌ی (ترکی - ارمنی) بود که در استانبول منتشر می‌شد. او هنگام مرگ ۵۲ ساله بود. باور عمیق به صلح و دموکراسی و تلاش بی‌وقفه در راه برقراری آشتی ملی در کشورش او را بر آن داشته بود که در همه‌ی عمر شورمندانه برای به رسمیت شناخته شدنِ ماجرای نسل‌کُشی ارمنیانِ ترکیه در سال‌های آغازین جنگِ جهانگیر اول تلاش کند و به همین سبب جایزه‌ی هانری نانن برای آزادی مطبوعات به او اعطا شد. مرگ او بی گمان شکاف میان ملت‌گرایان ترک و بخش‌های پیشرو وترقی‌خواه جامعه‌ی ترکیه را عمیق‌تر می‌سازد.
"حق دارم در همان سرزمینی بمیرم که در آن زاده شده ام."
هراند در ۱۵ سپتامبر ۱۹۵۴ متولد شد و با دو برادرش در یک پرورشگاهِ ارمنیان پروتستان در استانبول برآمدند. تحصیلات دانشگاهی‌اش را در رشته‌های جانورشناسی و فلسفه به پایان رساند و در ۱۹۹۶ آگوس را بنیان گذاشت که در آن ایّام یک نوآوری و نخستین هفته نامه‌ی دو زبانه‌ی ترکی-ارمنی کشور محسوب می‌شد. سبک نوشتن بی‌پروا و گزنده‌اش را وقف کارزار اعلام نشده‌ای برای بهبود بخشیدن به مناسبات ترکان با اقلیت ارمنی کشورش کرده بود. او آگوس را همچون "پلی در میان ترکان و جامعه‌ی ارمنیان... و تنها راه مبارزه با تعصبی که در اعماق جامعه‌ی ترکیه رسوب کرده" به شمار می‌آورد.
او که در سراسر عمر روزنامه‌نگاری‌اش با موانع و آزار و ایذا دستگاه‌های دولتی و تهدیدات قضایی روبه رو بود، در اکتبر ۲۰۰۵/ آبان ۱۳۸۴ بر اساس ماده ۳۰۱ قانون کیفری، که برای پاسداری از هویت ترکی وضع شده است، مجرم شناخته شد. از هنگام تصویب این ماده قانون در ژوئن ۲۰۰۵/خرداد ۱۳۸۴ آزادی بیان در ترکیه سخت آسیب دیده و حدود ۶۵ نویسنده و روزنامه‌نگار بر اساس این ماده قانون تحت پیگرد قرار گرفته‌اند. این ماده، که "خبرنگاران بدون مرز"هم بارها تصویب آن را محکوم کرده است، دست دولتمردان ترک را برای ایجاد محدودیت‌هایی برای روزنامه‌نگاران، نویسندگان و روشنفکران ترکیه باز می‌گذارد و آنان را مجاز می‌دارد که سبب آزار و ایذای ایشان شوند. از جمله‌ی کسانی که بر طبق این ماده محکوم شده‌اند می‌توان از اورهان پاموک ، برنده‌ی نوبل ادبیات، اومور هوزاتلی روزنامه‌نگار، و نیز هراند دینک را نام برد.
نظرات دینک درباره‌ی نسل‌کُشی ارمنیان "توهین به ترکیه" و لاجرم جرم شناخته شد. در سال ۲۰۰۵/۱۳۸۴ به جرم "اهانت به هویت ترک" به شش ماه حبس تعلیقی محکوم شد و بار دیگر نیز در سپتامبر/ مهر سال بعد به دلیل مصاحبه‌ای که با خبرگزاری رویترز کرده بود و در آن از قتل عام‌های به وقوع پیوسته در منطقه‌ی آناتولی در طی جنگ جهانی اول به عنوان"نسل‌کُشی" یاد کرده بود به دادگاه فراخوانده شد و با احتمال صدور حکم زندان به مدت سه سال روبه رو شد.
ملت‌گرایان افراطی ترک او را خائن قلمداد کردند و به هدف تهمت و افترای گروه‌های راست افراطی بدل شد. اما او به رغم همه‌ی افتراها و تهدیدها هرگز نپذیرفت که ترکیه را ترک کند. در آخرین مصاحبه‌اش گفت:" من میل دارم که درهمین جا مبارزه‌ام را ادامه بدهم. این مبارزه مبارزه‌ی شخص من نیست، این مبارزه مبارزه‌ی همه‌ی کسانی است که برای دموکراتیزه شدنِ ترکیه مبارزه می‌کنند. اگر تسلیم شوم و کشورم را ترک کنم موجب شرم و بدنامی همگانی می‌شوم. اجداد و اسلاف من در این کشور زیستند و مردند، اینجا جایی است که من در آن ریشه دارم و حق دارم در همان سرزمینی بمیرم که در آن زاده شده ام." در آخرین مطلبی که در شماره ۱۹ ژانویه‌ی آگوس، یعنی روز کشته شدن‌اش ، نوشت احساس‌اش را در مورد حکمی که درباره‌اش صادر شده بود چنین بیان کرد:" می‌بینم که مثل یک کبوتر ترسوده‌ام، اما می‌دانم که مردمان این سرزمین کبوترها را دوست دارند (...) کبوترها حتی می‌توانند در شهرهای شلوغ زندگی کنند. پریشان و نگران، اما به یقین، آزاد." قاتلِ جوانِ دینک اعتراف کرد که به او شلیک کرده است تا به آنچه "اهانت به ترک‌ها" می‌خواند پایان دهد.

یک عمر مبارزه
دینک که قربانی مبارزه‌اش با تجدیدنظرطلبی و بازنگری‌های دولت ترکیه شد، یکی از سرآمدان کارزار ارمنیانِ ترکیه برای به رسمیت شناخته شدن قتل عام‌های سال ۱۹۱۵ بود. به قتل رساندن او دلیل روشنی است بر دشواری راهی که در پیش گرفته بود و تداوم یافتن وضعیتی آزاردهنده در ترکیه؛ به رغم آنکه این حادثه نشان می‌دهد که نسل‌های جوان‌تر نیز به ملت‌گرایی افراطی و بی‌رحمانه گرویده و بدان آلوده شده‌اند، ولی اقدام سریع دولت ترکیه در شناسایی و بازداشت ضارب هراند دینک و همچنین حضور مقامات رسمی ترک در مراسم خاکسپاری هراند را می‌شود نشانه‌ی جدّی بودن حرکتی دانست که در خود ترکیه برای مواجهه با «مسئله ارمنی» وجود دارد.
راه‌پیمایی آرام حدود ۱۰۰.۰۰۰ نفر برای مراسم خاکسپاری هراند دینک نشانه‌ای روشن است دال بر اینکه بخش قابل توجهی از مردم ترکیه به دفاع از آزادی پای بند و وفاداراند. همه‌ی افراد، گروه‌ها و دسته‌های شرکت‌کننده در این مراسم پلاکاردهایی در دست گرفته بودند که بر آن نوشته شده بود: " همه‌ی ما ارمنی هستیم. همه‌ی ما هرانددینک هستیم." انتخاب چنین شعاری در کشوری که در آن کماکان "ارمنی" گاه همچون توهین به کار می‌رود شگفتی برانگیز است.

برگرفته و ترجمه شده از :
www.reporterwithoutborders.com



[مقالات مرتبط]

■ پژوهشی بر زمانه و کارنامه "بـخـارای شـریف"  نجم‌الدین کاویانی

■ نشرِ کتاب و دولتِ نهم  رامین کریمیان

■ تحولات شهری در ایران پس از انقلاب در همایش دوسالانة مطالعات ایرانی  

■ ازپیشه‌وری ما تا پیشه‌وری دیگران  محمدحسین خسروپناه

نظر بدهید