لوگوی گفتگو فصلنامه فرهنگی و اجتماعی

حکومت در صدد حل مشکلات به نفع هم‌میهنان است

گفت‌وگو با احمد توانا

گفتگو شماره ۵۸





فعالیت خود را در انجمن وزیران از چه زمانی آغاز کردید؟
بیش از دو سال است که در انجمن وزیران فعالیت می‌کنم. قبلاً نیز با جانشین رییس انجمن‌وزیران «ابراهیم احمد»، همین فعالیت را انجام می‌دادم. هنگامی که کابینه ششم شروع به فعالیت کرد همینجا ماندم. بنده فارغ‌التحصیل دانشگاه صلاح‌الدین در رشته اقتصاد و روزنامه‌نگاری هستم. پیش از ورود به اینجا کار روزنامه‌نگاری انجام می‌دادم و مسئول بخش اخبار و سیاست روزنامه «کوردستان نوی» بودم.

آیا شما اکنون نیز عضو اتحادیه میهنی هستید؟
بله، اما من این جا در مقام اتحادیه میهنی سخن نمی‌گویم، بلکه در پست رسمی خود حرف می‌زنم.

حالا تقریباً حدود ۲۰ سال است که دولت منطقه کردستان سابقه دارد، دولت در این ۲۰ سال چه دستاوردهای داشته است؟
حکومت اقلیم در مدت ۲۰ سال قدمت خود، دارای تجارب و دستاوردهای زیادی است. شما می‌دانید که کردستان ویران بود. به لحاظ آبادانی بسیار ویران بود؛ ۴۵۰۰ روستا ویران شده بودند.

در کل چند روستا وجود دارد که ۴۵۰۰ روستای آن ویران بود؟
می توانم بگویم ۸۰ الی ۹۰ درصد روستاها و چندین شهر و شهرک ویران بودند. رژیم بعث نه تنها به لحاظ عمرانی در کردستان فعالیتی نمی‌کرد، بلکه برای فلج کردن جامعه کرد تلاش می‌کرد. تعداد زیادی از مردم که شغلی به دست نیاورده بودند در اردوگاه‌ها زندگی می‌کردند، رژیم بعث فعالیتش این بود که جامعه کردی را از جامعه‌ای مولد به جامعه‌ای مسلح تبدیل کند، تا آنها را در مقابل و علیه همدیگر قرار دهد. شما می‌دانید که افراد زیادی در آن اردوگاه‌ها بیکار و بی‌شغل بودند. جدای از آن، رژیم بعث می‌خواست به لحاظ اجتماعی، اجتماع کرد را فلج کند و از بین ببرد و وضعیتی به وجود بیاورد که این اجتماع توانایی چندانی نداشته باشد.
حکومت اقلیم کردستان از زمانی که کار خود را در سال ۱۹۹۱ آغاز کرد در منطقه سلیمانیه و گرمیان کردستان تنها پنج قضا [شهرستان] بود که درسال ۲۰۱۰ شانزده قضا شد. آن زمان تنها چهار ناحیه وجود داشت اما حالا ۱۶ ناحیه وجود دارد. در آن دوره ۹ شهرداری بود اما اکنون ۸۳ شهرداری وجود دارد. آن هنگام ۱۸ روستا در استان سلیمانیه و گرمیان بود، اما تا سال ۲۰۱۰ تعداد روستاهای آباد به ۲۲۳۶ آبادی رسید.
در سال ۱۹۹۱ تنها ۱۱ بیمارستان در منطقه سلیمانیه وجود داشت و حالا ۲۸ بیمارستان وجود دارد. در آن دوره ۱۰۱ مرکز بهداشتی فعال بود و حالا ۵۷۴ مرکز وجود دارد. در آن دوره تنها ۱۸۳ پزشک در این منطقه حضور داشتند و حالا ۱۳۵۹ پزشک فعالیت دارند. در سال ۱۹۹۱ کادر بهداشتی ۹۶۰ نفر بود و اکنون ۷۹۰۴ کادر بهداشتی داریم. در سال ۱۹۹۱ تنها یک دانشگاه وجود داشت، ولی حالا ۶ دانشگاه دولتی و ۴ دانشگاه دیگر گشایش یافته است؛ یعنی ۱۰ دانشگاه در کردستان وجود دارد.

چه تعداد دانشجو دارند؟
همه این دانشگاه ها دانشجو دارند. آمار این دانشجویان در مجموع ده دانشگاه در سال ۲۰۱۰ به ۸۶۶۵۸ نفر رسید، در حالی که در سال ۱۹۹۱ تنها ۷۷۵۴ نفر دانشجو در حال تحصیل بودند. این‌ها نشانه آن است که کردستان به یکباره پیشرفت کرده است. در سال ۱۹۹۱ تنها سه هنرستان بود و در سال ۲۰۱۰ به ۲۶ هنرستان رسید. در حوزه آموزش، در سال ۱۹۹۱ تنها ۱۳۲۰ مدرسه وجود داشت، اما در سال ۲۰۱۰، ۵۵۳۴ مدرسه و دبستان درکردستان داریم. در سال ۱۹۹۱ حدود ۲۱۳۹۱ معلم داشتیم، در سال ۲۰۱۰، ۸۸۹۵۱ معلم داریم. آمار دانش‌آموزان در سال ۱۹۹۱ تعداد ۵۳۱۹۷۰ نفر بود که در سال ۲۰۱۰ به ۱.۳۹۸.۱۲۹ دانش‌آموز افزایش یافت.
می‌توان به صورت جزئی‌تر در همه حوزه‌ها آمار را ذکر کرد؛ به طور مثال، در اوایل قیام در سال ۱۹۹۱، سلیمانیه ۲۶ منطقه بود، حالا ۱۲۶ منطقه دارد؛ یعنی ۱۰۰ منطقه افزایش داشته است. در سال ۱۹۹۱ در تمام کردستان تنها ۱۶۳ مرکز بهداشت بود ولی در سال ۲۰۱۰ به ۸۴۷ مرکز رسیده است. پیش از قیام سال ۱۹۹۱ بیمارستان تخصصی در کردستان وجود نداشت، اما حالا ۳۱ بیمارستان اقلیم، تخصصی است. در سال ۱۹۹۱تعداد پزشک ۱۱۵۳ نفر بود اما حالا به ۵۸۸۶ پزشک رسیده است.
این آمارها نشان‌دهنده این است که اقلیم کردستان به لحاظ عمرانی، پیشرفتی جهشی و سریع داشته است. در این دوره، تا سال ۲۰۱۰ حدود ۴۸۷۴ کیلومتر راه جدید احداث شده است. به غیر از آن که ۹۲۲۲ کیلومتر آسفالت انجام شده است. ۴۱۰۰ روستا هم به کلی آباد شده‌اند؛ به لحاظ ارائه خدمات، مدرسه، خانه‌های بهداشت، آب و راه و جاده.
به غیر از این موارد، برای نخستین بار، کابینة ششم وعده داد که برای خانه‌سازی روستاها وام اعطا شود. حالا هر فرد روستایی که خانه بنا کند، می‌تواند وام بلاعوض به مبلغ ۱۵ میلیون دینار [حدود ۱۵ میلیون تومان] دریافت کند. همچنین رئیس اقلیم کردستان وعده داد که این وام بهره نداشته‌باشد و هموطنان می‌توانند درخواست کنند و این وام بدون سود را دریافت کنند. درکنار این، برخی آموزش‌های لازم نیز داده‌خواهدشد. حالا تعداد زیادی از اهالی روستاها توانسته‌اند که از این وام بهره گیرند و از آن استفاده کنند.
اکنون تعداد زیادی از شرکت‌های خارجی شامل ایرانی، ترکیه‌ای، اروپایی در کردستان فعالیت می‌کنند و حجم سرمایه‌گذاری خارجی به حدود ۱۷ میلیارد دینار رسیده است.

چه تعداد از این شرکت‌ها ایرانی، ترکیه‌ای، اروپایی و یا دیگر جاها هستند؟ آیا آماری دارید؟
احتمال دارد بیشترین شرکت‌ها ترکیه‌ای باشند. البته شرکت‌های ایرانی نیز به اندازه قابل توجه و چشمگیری در اقلیم کردستان حضور دارند. اما حالا این آمار را در اختیار ندارم. غیر از این موارد، تاکنون برای پروژه‌های سرمایه‌گذاری تقریباً ۲۴۲ مجوز داده شده است. این پروژه‌ها همانگونه که اشاره کردم شامل ۱۷ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری است و حالا در منطقه اقلیم روی آن کار می‌شود. این رقم در مجموع متعلق به همه کشورهای سرمایه‌گذار است. ۳۸ درصد از آن برای خانه‌سازی است و تا کنون بیش از ۱۱ هزار واحد مسکونی احداث شده‌است که با مبلغ بسیار کم به مردم واگذار می‌شود؛ حکومت نیمی از هزینة آن را خود متحمل می‌شود و آن را پرداخت می‌کند. این نشان دهنده آن است که کردستان به سمت پیشرفت بسیار مناسبی حرکت می‌کند. پیش از سقوط رژیم سابق تقریباً ۳۶۵۶۰۵ خانواده مستأجر بودند، اکنون تنها ۳۶۵۶ خانواده مستأجر هستند و مابقی دارای منزل شخصی خود هستند. یعنی در کردستان تنها ۱۰ درصد مردم مستاجر هستند و بقیه خانواده‌ها دارای خانه خود هستند. این‌ها نتیجه پیروی کردن از سیاست مشخص حکومت اقلیم کردستان است که در زمان خود به مردم وام اعطا کرد؛ به همین دلیل تعداد زیادی از مردم توانستند از این وام بهره گیرند. به غیر از این در کابینه پنجم حکومت اقلیم کردستان، مصوب شد که صندوق اسکان برای اعطای وام مسکن به شرکت‌های سرمایه‌گذاری که خانه احداث می‌کنند، اقدام کند. این نیز در کاهش میزان مستأجران اثر گذاشت.
قبلا خدمات چندانی در کردستان ارائه نمی‌شد ولی اکنون در کردستان ارائه خدمات در بخش‌های بهداشت، آموزش، دانشگاهی، آسفالت و شهری به همه شهرها رسیده است. کمتر شهری در کردستان دارای برق بود و رژیم قبل سرمایه‌گذاری اندکی در بخش برق داشت. ولی اکنون در کردستان نزدیک به ۱۵۰۰ مگاوات برق تولید می‌شود.

برای سدسازی وآب چه کارهایی انجام شده است؟
شاید این مسئله چندان لازم نباشد، اما تعدادی سد برای جمع‌آوری آب احداث شده است. دولت برنامه دارد که چند سد استراتژیک برای جمع‌آوری آب در مناطق مختلف کردستان احداث کند.

با این سرمایه‌گذاری که انجام شده و پولی که وارد شده است، آیا اینها فساد به وجود نمی‌آورد؟
بله روی این موضوع هم صحبت خواهد شد. در کردستان کسی این مسئله را مخفی نکرده است که فساد وجود دارد. این مشکل بزرگی برای مدیریت است و تنها این دولت مسئول این قضیه نیست. همانطور که گفتم بعث روی این مسئله فعالیت کرده بود که جامعه کرد یک جامعه فاسد باشد و نتواند از پس خود برآید؛ جامعه‌ای باشد که تا اندازة زیادی فساد در آن گسترش یابد. رژیم قصد داشت به لحاظ روانی این جامعه را ویران کند. اما خوشبختانه حکومت اقلیم کردستان توانست با برنامة مشخص روی این مسائل کار کند. از همان کابینة ششم دولت کردستان، مسیری مهم و روشن پیش گرفته شده‌است. در کارنامه حکومت اقلیم، مواجه شدن با فساد، انجام اصلاحات و رفرم یکی از نیازهای استراتژیکی و اولویت‌های حکومت است. اما برای این هدف حکومت چه کاری انجام داده است؟ پروژه قانونی کمیسیون در پارلمان کردستان را روانه پارلمان کرده‌است. براین اساس کارمندان حکومت در هنگام تصدی پست باید اعلام کنند چه اندازه اموال و دارایی دارند، و هنگامی که پست خود را نیز ترک می‌کنند به همان شیوه باید دارایی و حساب خود را ارائه کنند. در کنار پارلمان کردستان و همچنین در کنار دستگاه نظارت، سایر دستگاه‌های نظارتی دیگر اقلیم کردستان برای این که از فساد اداری جلوگیری شود نظارت خواهند داشت.
حکومت اقلیم کردستان برای ریشه‌کن کردن فساد و اصلاحات اداری در نهادها و دستگاه‌های حکومت اقلیم کردستان، تصویب کرده‌است که اساس رفتار کارمندان دولت را تدوین کند. این پروژه‌ای‌است برای ساختن حکمرانی سالم در کردستان، که از آن فساد به‌وجود نیاید، پروسه شفاف باشد، حکومت بر مبنای قانون و راهنمایی فعالیت کند، کارمندان دولت تنها در آن چارچوب کار کنند .
بر این اساس، همه کارمندان دولت باید از وظایف دولتی و از مسئولیت میهنی خود آگاه شوند و در چارچوب قانون فعالیت کنند. وظیفه اصلی کارمند این است که خواسته‌های هم‌میهنان را طبق قانون انجام دهد و نباید به هیچ‌وجه از جایگاه و نفوذ خود برای خانواده، دوستان وآشنایان خود استفاده کند؛ نه در مجوزهای بازرگانی نه در پروژه‌های بازرگانی و نه وعده‌ها. برای هیچ کاری نباید کارمند از سمت خود برای خانواده و آشنایان خود استفاده کند. اگر چنین عملی رخ دهد بر اساس قانون با او برخورد خواهدشد.
بر اساس همین مبنای رفتار کارمندان دولت، همه کارمندان ارشد باید به همان شیوه حساب و اموال خود را به صورت علنی ارائه کنند؛ تا معلوم شود قبل از تصدی پست چه میزان دارایی و نقدینگی داشته‌اند. هنگامی هم که از پست خود خارج می‌شوند باید به همان گونه میزان دارایی خود را ارائه کنند. این برای آن است که از فساد جلوگیری شود. راه بر فساد اداری و سواستفاده از قدرت حکومت اقلیم کردستان عراق گرفته شود و چارچوبی وجود داشته باشد که همه بر اساس قانون و به صورت قانونی با آنها برخورد شود.
دولت در حوزه اصلاحات اداری کارنامه‌ای ارائه داده است که می‌توانم بگویم بخش زیادی از بندهایی آن انجام شده است. به طور مثال قرار گرفتن دولت در مسیر برنامه درست (حکم صالح)، که در کابینه قبلی شروع شده‌بود. این یکی از وعده‌های حکومت اقلیم کردستان است که به مردم داده شده بود؛ یعنی برنامه فرمانروایی سالم انجام شده‌است. همانگونه که گفتم این امر، بنیان‌گذاری چارچوبی قانونی برای کارمندان دولت است که در آن چارچوب کارمندان باید وظایف خود را انجام دهند.
نکته دیگر راه‌اندازی کمیته تحقیق و تفحص بود که دولت منتظر است این طرح در پارلمان تصویب شود. به غیر از آن، دو گروه نظارت دیوانی درکردستان بر مبنای دو اداره‌ای، دو دیوان وجود داشت. حالا دو دیوان نظارت اداری، یکی شده‌اند و فعالیت و وظیفه اساسی آن نظارت بر هزینه دستگاه‌های حکومت است. هر کسی بودجه را بد هزینه کند، بر اساس گزارش نهادهای مرتبط با او برخورد قانونی می‌شود.
این مسئله در کردستان یک مشکل بزرگ است، و تقاضاهای زیادی از سوی مردم برای این تأسیس وجود دارد. حکومت باید برای آن چارچوبی قانونی تدوین کند. به همین دلیل لایحة قانون خدمت را روانه پارلمان کردستان کرد. این انجمن خدمت اول باید تعریف و توصیف وظایف و درجه‌ها را در کردستان عراق مشخص کند. بعد از آن، صلاحیت و سازوکار گرفتن مشاغل و اعطای درجه‌های کارمندان در دستگاه‌های دولتی را بدون دخالت و واسطه و بر اساس نیاز وزارت‌خانه‌ها و بر اساس کارشناسی تقاضای موجود مشخص کند.
مشکل دیگر اقلیم کردستان آن بود که باید در نحوه ارتباطات و واگذاری طرح‌ها شفافیت برقرار شود. حکومت اقلیم کردستان برای این هدف راهنمایی‌های لازم را ارائه داده است که در همه اداره‌ها و همه وزارت‌خانه‌ها، باید یک بخش تحت عنوان اداره قراردادها (گریبه ست) راه‌اندازی شود. این اداره وظیفه سرپرستی قراردادهایی را دارد که وزارت‌خانه با طرف‌های مرتبط انجام می‌دهد تا قراردادها به شیوه شفاف و با مناقصه و رقابتی آشکار، انجام شود؛ یعنی، هیچکس راهی نداشته باشد که پروژه‌ای را به آشنایان یا به شرکتی که به گونه‌ای با فرد در ارتباط است، واگذار کند. این سیستم از آن روش جلوگیری می کند. این جزو کارهای اجرایی است که حکومت کردستان آن را آغاز کرده‌است.

در حال حاضر با وجود این همه برنامه، در آن طرف عده‌ای به خیابان آمده‌اند. آنها نیز حرفی برای گفتن دارند، برای اینکه این مسئله به نتیجه‌ای برسد و مردم آرام و راضی شوند و به خونریزی و برادرکشی منجر نشود و اعتراض‌ها ادامه نیابد و بی ثباتی برقرار نشود، چه باید کرد؟
برای این موضوع، حکومت اقلیم کردستان در ابتدا به صورت ایجابی از تظاهرات استقبال کرد. چون در اقلیم کردستان، تظاهرات به شیوه قانونی مجاز است و همه مردم آزاد هستند که تظاهرات و اجتماعات عمومی برگزار کنند. حکومت اقلیم کردستان در آن چارچوب با تظاهرات و تظاهرکنندگان عمل کرده‌است. همچنین این مسئله را پذیرفته که در کردستان مشکلات و کمبودهایی وجود دارد، فساد وجود دارد و این نیاز وجود دارد که باید حل شود. برای حل شدن این مسائل برنامه‌ای هم ارائه شده‌است. همانطور که گفتم گروه تحقیق و تفحص، گروه نظارت دارایی، پایه گذاری سیستم نظارت، راه‌اندازی انجمن خدمت، انتخاب برنامه حکمرانی سالم، همه این‌ها روش‌های عملی حکومت هستند برای این که از فساد اداری جلوگیری شود.
اما برای برخورد کردن و پاسخ دادن به مطالبات تظاهرکنندگان، در ابتدا حکومت اقلیم کردستان چند روز پس از آن اتفاق‌ها که در سلیمانیه به وجود آمد و عده‌ای از مردم در آن جا کشته و زخمی شدند، کمیته ویژه‌ای را با هدف تحقیق از نهادها و دستگاه‌های دولتی تشکیل داد که چرا چنین اتفاقاتی رخ داد؛ برای آنکه متهمان را شناسایی کنند تا مجازات شوند تا بدین وسیله از واقعه‌ای دیگر مثل این جلوگیری شود.
پارلمان کردستان نیز پس از آن جلسه‌ای تشکیل داد. پارلمان کردستان قطعنامه‌ای ۱۷ ماده‌ای تصویب کرد که در آن درخواست شده‌است آن کمیته به ریاست یک عضو دادگاه (تمیز) راه‌اندازی شود. بنابراین دولت کمیته‌ای را که خود تشکیل داده بود، منحل کرد. کمیته جدید اکنون در حال فعالیت است و در باره کمبودها و نواقص نهادهای امنیتی اقلیم کردستان که چرا این حادثه واقع شد و چرا نتوانستند از تظاهرکنندگان و دوایر دولتی در شهر سلیمانیه و مناطق دیگر حفاظت کنند، تحقیق می‌کند. این کمیته‌ای است که تحقیقی بی‌طرف انجام می‌دهد و در نهایت نتایج را به دولت و پارلمان و نهادهای مرتبط و دادگاه ارائه خواهد کرد و آنهایی که قصور داشته و کم کاری کرده‌اند به دادگاه تحویل داده خواهندشد و حرف نهایی نیز با دادگاه خواهدبود.
علاوه بر این، حکومت اقلیم کردستان دردفتر ویژه ریاست حکومت، بیانیه‌ای صادر کرد که نشان‌دهنده آمادگی حکومت اقلیم برای برخوردی ایجابی با مطالبات تظاهرکنندگان است. این استعداد حکومت را نشان می‌دهد که مطالبات تظاهرکنندگان را مد نظر دارد. همچنین، ریاست حکومت، با کمیته ویژه پارلمان تشکیل جلسه داد و آمادگی خود و حکومت را برای انجام تمام ۱۷ ماده پارلمان کردستان اعلام کرد که البته بخش زیادی از آن هم انجام شده‌است.
ریاست حکومت در یک نامه سرگشاده و واضح خطاب به انجمن موقت سرای سلیمانیه پاسخ مطالبات را یک به یک داد. آنها یازده درخواست داشتند و ریاست حکومت نیز به همه آنها به صورت ایجابی پاسخ داد و آمادگی حکومت را برای انجام تمام مطالبات اعلام کرد. آنها درخواست کرده بودند که اگر نیروی پیشمرگه وارد سلیمانیه شده عقب نشینی کند که نیروها عقب‌نشینی کردند. آنهایی که قصوری داشته‌اند و به سمت مردم تیراندازی کرده‌اند، تحویل دادگاه شوند، که رئیس حکومت آمادگی خود را اعلام کرد. آن‌هایی که شعب دفاتر نهادی را آتش زده‌اند تحویل دادگاه شوند و حکومت قول مساعد داد که آنها تحویل دادگاه شوند. همچنین درخواست کرده بودند که در آرام کردن این وضعیت مشارکت داشته باشند، ریاست حکومت این آمادگی را نیز ابراز کرد. در کل به تمام یازده ماده پاسخ داده شد واین‌ها همه در چارچوب برخورد ایجابی حکومت با مطالبات تظاهرکنندگان قرار می‌گیرد.

پس شما به حل شدن مسائل امیدوار هستید؟
بله، همان گونه که گفتم رییس حکومت در آن هنگام نیز اعلام کرد این درست است که تظاهرات برخی از مشکلات را در امور منطقه اقلیم به وجود آورده است، اما از طرف دیگر این فرصتی برای انجام اصلاحات واقعی در کردستان است، تا همه با همدیگر چنان چه مشکل و کمبودهایی در روش حکمرانی کردستان وجود دارد، با همدیگر حل کنیم.
به همین دلیل برای حل این مشکلات، حکومت اقلیم کردستان میزبان پنج حزب در مرکز انجمن وزیران بود تا آن پنج گروه و رییس حکومت اقلیم گفت و گویی را با هم آغاز کنند و از این راه مشکلات موجود در کردستان را به شیوه‌ای سیاسی حل کنند. اما متأسفانه تاکنون این گفت و گوها به نتایج لازم نرسیده است. ولی وظیفه و هدف حکومت کردستان این است که این مشکلات به شیوه‌ای آرام و آشتی‌گونه حل شود. این راهبرد حکومت خواهد بود تا مشکلات فعلی هم‌میهنان عادی حل شود؛ یعنی، سود این وضعیت و اصلاحات و نفع آن به هم‌میهنان عادی و تظاهرکنندگان بازگردد.


نظر بدهید