لوگوی گفتگو فصلنامه فرهنگی و اجتماعی

روزشمار تحولات کردستان عراق



گفتگو شماره ۵۸





۱۹۱۸ • بعد از شکست امپراتوری عثمانی در جنگ اول جهانی، نیروهای بریتانیا ولایت نفت‌خیز موصل را متصرف شدند که باعث شد تعداد چشمگیری از حوزه‌های کردنشین در قلمرو آنان قرار گیرند.
۱۹۱۹ • انضمام منطقة موصل به دولت نوبنیاد عراق که تحت قیمومیت بریتانیا قرار داشت.
۱۹۲۰ • در معاهدة سِور که به امضاء دولت شکست خوردة عثمانی رسید ـ برای تأسیس یک دولت کردی ـ منوطِ به تصویب جامعة ملل، بندی گنجانده شده بود. در بند ۴۶ این معاهده کردهای ساکن در ولایت موصل از این اختیار برخوردار شده بودند که در صورت تمایل به یک کردستان مستقل آتی ملحق شوند.

۱۹۲۱ • تاجگذاری امیرفیصل در مقام پادشاهی عراق (که موصل را نیز در برمی‌گرفت).

شورش
۱۹۲۳• شورش شیخ محمود برزنجی بر ضد حکمروایی بریتانیا و اعلان یک پادشاهی کرد در شمال عراق
۱۹۲۳ • شناسایی بین‌المللی جمهوری نوبنیاد ترکیة مصطفی کمال در اثر معاهدة لوزان. پارلمان ترکیه معاهدة سِور را مورد شناسایی قرار نداد.
۱۹۲۴ • سقوط سلیمانیه به دست قوای بریتانیا
۱۹۳۲ • شورش کردهای منطقة بارزان در اعتراض به پذیرش عراق در جامعة ملل، به رغم نادیده انگاشته شدن خواست کردها برای خودمختاری.
۱۹۴۳• یک شورش دیگر به رهبری ملامصطفی بارزانی و تصرف بخش‌های وسیعی از اربیل و بادینان
۱۹۴۶• اوت: بمباران شورشیان کرد در مرزهای ایران توسط نیروی هوایی بریتانیا و ملحق شدن آنها به قاضی محمد که حکومت خودمختاری در مهاباد بر پای داشته بود.
۱۹۴۶• نخستین کنگرة حزب دموکرات کردستان در مهاباد. سقوط «جمهوری مهاباد» در پی چند ماه و در برابر پیشروی نیروهای ایرانی. فرار ملامصطفی بارزانی به شوروی.
۱۹۵۱• نسل جدیدی از ناسیونالیست‌های کرد حزب دموکرات کردستان را احیاء می‌کنند. ملامصطفی که در شوروی تبعید بود به عنوان رئیس حزب معرفی می‌شود ولی رهبر واقعی حزب [پارت] ابراهیم احمد است که خواهان پیوندهای نزدیکتری با حزب کمونیست عراق است.
۱۹۵۸• سرنگونی پادشاهی عراق این امکان را برای ناسیونالیست‌های کرد فراهم ساخت که پس از سال‌ها مخفی‌کاری، به صورتی علنی متشکل شوند. در قانون اساسی جدید عراق «حقوق ملی» کردها مورد شناسایی قرار گرفته و ملامصطفی از تبعید مراجعت می‌کند.
۱۹۶۰• تیرگی روابط حکومت عراق و گروه‌های کرد. حزب دموکرات از سرکوب فزاینده شکایت دارد.
۱۹۶۱• پس از شورش کردها در شمال عراق، دولت عراق حزب دموکرات کردستان را منحله اعلان می‌کند.

اعطای خودمختاری
۱۹۷۰• مارس: دولت عراق و احزاب کرد در مورد تفاهم صلحی موافقت می‌کنند که در آن کردها از حق خودمختاری برخودار می‌شوند. در این تفاهم، کردی به عنوان یک زبان رسمی مورد شناسایی قرار گرفته و قانون اساسی به نحوی اصلاح می‌شود که در آن «مردم عراق از ترکیب دو ملیت، ملیت عرب و ملیت کرد» اعلان می‌گردند.
۱۹۷۱• اوت: تیرگی روابط کردها و دولت عراق. ملا مصطفی از ایالات متحده تقاضای پشتیبانی می‌کند.
۱۹۷۴• مارس: دولت عراق پیش‌نویس یک توافق خودمختاری را تحمیل و به حزب دموکرات کردستان دو هفته فرصت می‌دهد که نظر خود را اعلان کند. ملامصطفی بارزانی به دلیل بر جای ماندن حوزة نفتی کرکوک در تحت نظارت عراق در این پیش‌نویس، آن را رد کرده و کردها را به یک شورش جدید دعوت می‌کند.
۱۹۷۵• مارس: توافق الجزایر میان ایران و عراق به قطع حمایت ایران از شورش کردها و فروپاشی آن منجر می‌شود. بارزانی از سیاست کناره می‌گیرد.
۱۹۷۵• ژوئن: جلال طالبانی، یکی از سران سابق حزب دموکرات کردستان، از دمشق تاسیس اتحادیة میهنی کردستان را اعلان می‌کند.
۱۹۷۸• درگیری میان حزب دموکرات و اتحادیة میهنی تلفات فراوانی بر جای می‌گذارد.
۱۹۷۹• درگذشت ملا مصطفی و انتقال رهبری حزب دموکرات به مسعود بارزانی، پسرش.

دخالت ایران
۱۹۸۰• آغاز جنگ میان عراق و ایران. نیروهای حزب دموکرات کردستان همکاری نزدیکی را با ایران آغاز می‌کند ولی اتحادیة میهنی با یک چنین همکاری‌ای مخالفت می‌ورزد.
۱۹۸۳• یک ضد حملة نیروهای ایرانی به ایجاد یک جبهة شمالی در بخش کردنشین شمال عراق منجر می‌شود. نیروهای ایرانی با حمایت رزمندگان حزب دموکرات کردستان بر شهر مهم حاج عمران دست می‌یابند. سازمان‌های حقوق بشری اعلان کردند که حکومت عراق در مقام انتقام‌جویی حدود ۸۰۰۰ نفر از کردهای حوزة بارزان را قتل عام کرده است.
۱۹۸۳• اتحادیه میهنی با عراق ترک مخاصمه کرده و رشته مذاکراتی را برای خودمختاری کردستان آغاز می‌کند.
۱۹۸۵• در اثر ادامة سیاست‌های سرکوب‌گرانة عراق، ترک مخاصمة مزبور منتفی می‌شود. نیروهای میلیشیای هوادار بغداد برادر و دو خواهرزادة جلال طالبانی را به قتل رساندند.
۱۹۸۶• دولت ایران موجبات تشکیل جلسه‌ای را برای صلح و آشتی میان حزب دموکرات و اتحادیة میهنی فراهم می‌کند. از این مرحله به بعد هر دو حزب عمدة کرد تحت حمایت تهران قرار می‌گیرند.
۱۹۸۷• جلال طالبانی و مسعود بارزانی و تعدادی از دیگر گروه‌های کوچکتر کرد برای تاسیس یک جبهة کرد متحد می‌شوند.
۱۹۸۸• با نزدیک شدن جنگ ایران و عراق به مراحل پایانی خود، نیروهای عراق «عملیات انفال» را بر ضد کردها آغاز می‌کنند. در خلال این رشته عملیات و در تلاشی هدفمند برای در هم شکستن نهضت مقاومت کرد، ده‌ها هزار نظامی و غیرنظامی قتل عام شده و صدها هزار نفر دیگر راه تبعید و آوارگی در پیش می‌گیرند.
۱۹۸۸• ۱۶ مارس: هزاران غیرنظامی کرد در اثر حملة شیمیایی بر شهر حلبچه در نزدیکی مرز ایران کشته می‌شوند. گروه‌های کرد و حقوق بشر، حکومت عراق را مسئول این امر معرفی می‌کنند.
۱۹۹۱• مارس: پس از اخراج نیروهای عراقی از کویت در مارس ۱۹۹۱، اعضاء میلیشیاهای کردِ هوادار عراق ـ جاش ـ به احزاب دموکرات و اتحادیة میهنی ملحق می‌شوند ولی با امتناع نیروهای تحت رهبری ایالات متحده از مداخله به نفع شورشیان، شورش کردها از حرکت باز می‌ایستد. در برابر حملة نیروهای عراقی حدود ۵/۱ میلیون کرد به خارج از کشور پناهنده می‌شوند ولی دولت ترکیه مرزهای خود را بر روی پناهندگان بسته و صدها هزار کرد آواره به نقاط کوهستانی می‌گریزند.

حوزة امن
۱۹۹۱• آوریل: نیروهای ائتلاف تاسیس یک «حوزة امن» را در بخش مرزی عراق اعلان می‌کنند. موسسات بین‌المللی امداد تلاش گسترده‌ای را برای کمک به پناهندگان آغاز می‌کنند. همزمان جلال طالبانی و مسعود بارزانی در مورد خودمختاری عراق رشته مذاکراتی را با صدام حسین آغاز می‌کنند.
۱۹۹۱• ژوئیه: ادامة مذاکرات در بغداد، تصرف اربیل و سلیمانیه توسط پیشمرگه‌های کرد به رغم احکام دولت عراق.
۱۹۹۱• اکتبر: شروع یک درگیری اساسی میان نیروهای دولت عراق و کردها. تحکیم مواضع عراق در امتداد حدود حوزة تحت تصرف کردها در شمال و محاصرة اقتصادی.
۱۹۹۲• مه: برگزاری انتخابات در حوزة تحت کنترل کردها؛ کسب ۸/۵۰% آراء توسط نمایندگان حزب دموکرات و ۲/۴۹% آراء توسط نمایندگان اتحادیه میهنی. هر دو حزب از سهم برابری در حکومت جدید کرد برخوردار شدند.
۱۹۹۲• سپتامبر: کنگرة ملی عراق، تشکیلاتی نوپا برای اتحاد طیف گسترده‌ای از مخالفین عراق در صلاح‌الدین واقع در حوزة تحت کنترل کردها تشکیل جلسه می‌دهد نمایندگان حزب دموکرات و اتحادیة میهنی نیز حضور دارند.
۱۹۹۴• مه: درگیری‌های جاری میان اتحادیة میهنی و حزب دموکرات به یک جنگ داخلی منجر می‌شود. اتحادیة میهنی شهرهای ثقلاوه و چمچمال را از حزب دموکرات می‌گیرد.
۱۹۹۶• مه: سازمان ملل بر سر برنامة «نفت در برابر غذا» با بغداد توافق می‌کند؛ ۱۳% از عواید حاصل از صدور نفت عراق برای سه ولایت شمالی در نظر گرفته می‌شود که اکثراً تحت کنترل کردها قرار داشتند.
۱۹۹۶• اوت: مسعود بارزانی برای در هم شکستن اتحادیه میهنی از صدام حسین استمداد می‌کند.
۱۹۹۶• سپتامبر: نیروهای حزب دموکرات کردستان با حمایت نیروهای دولت عراق شهر شمالی اربیل و مقرّ اتحادیه میهنی را در سلیمانیه تصرف می‌کنند. در ساختمان پارلمان اربیل، تشکیل یک حکومت جدید تحت رهبری حزب دموکرات اعلان می‌شود.
۱۹۹۶• اکتبر: نیروهای اتحادیة میهنی سلیمانیه را پس می‌گیرند.
۱۹۹۷• ژانویه: اتحادیة میهنی تشکیل یک حکومت جدید را در سلیمانیه اعلان می‌کند. هم اتحادیة میهنی و هم حزب دموکرات مدعی حکمروایی بر کل حوزة تحت کنترل کردها در شمال می‌شوند.
۱۹۹۸• سپتامبر: جلال طالبانی و مسعود بارزانی در واشنگتن یک توافق صلح را امضا می‌کنند ولی حکومت اقلیم کردستان کماکان بین دو گروه رقیب تقسیم می‌شود.
۲۰۰۰• نوامبر: اتحادیة میهنی در نامه‌ای خطاب به سازمان ملل، دولت عراق را به اخراج خانواده‌های کرد از کرکوک متهم می‌کند.
۲۰۰۱• سپتامبر: بروز درگیری میان اتحادیة میهنی و گروه بنیادگرای جندالاسلام که بعدها به انصارالاسلام تغییر نام داد.

در جهت وحدت
۲۰۰۲• ژوئن: مقامات اتحادیة میهنی و حزب دموکرات در مجموعه مذاکراتی با دیگر گروه‌های مخالف عراقی حضور می‌یابند. حصول به یک رویة مشترک در صورت لشکرکشی نیروهای ائتلاف به عراق فرماندهی ایالات متحده، هدف این مذاکرات است.
۲۰۰۲• اکتبر: تشکیل اجلاس مشترک پارلمان کردستان در اربیل. نمایندگان پارلمانی حزب دموکرات و اتحادیة میهنی در مورد همکاری در یک «نشست انتقالی» تا برگزاری انتخابات جدید توافق می‌کنند.
۲۰۰۳• فوریه: کالین پاول، وزیر امور خارجه ایالات متحده گروه اسلام‌گرای کرد انصارالاسلام را متهم می‌کند که در ایجاد ارتباط میان شبکة القاعده اسامه بن‌لادن و حکومت عراق نقشی اساسی دارد.
۲۰۰۳• فوریه: رهبران کرد با پیشنهاد استقرار نیروهای ترکیه در شمال عراق به مثابه بخشی از لشکرکشی ایالات متحده برای سرنگونی صدام حسین مخالفت می‌کنند. در شهرهای کردنشین تظاهراتی بر ضد ترکیه صورت می‌گیرد.
۲۰۰۳• فوریه: با مخالفت پارلمان [ترکیه] با استقرار نیروهای ایالات متحده در خاک ترکیه [برای حمله به عراق]، برنامه‌های امریکا برای ایجاد یک جبهة شمالی بر ضد عراق منتقی می‌شود.
۲۰۰۳ • ۳مارس: حزب دموکرات و اتحادیة میهنی در مورد ایجاد یک «رهبری مشترک عالی» در اقلیم کردستان، تحت ریاست روسای دو حزب ـ مسعود بارزانی و جلال طالبانی ـ توافق می‌کنند.

حمله به عراق
۲۰۰۳• ۲۰ مارس: نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده به عراق هجوم آورده، بغداد و دیگر شهرها را تحت بمباران قرار می‌دهند. موصل و کرکوک در حول و حوش اقلیم کردستان نیز تحت آتش سنگین قرار می‌گیرد.
۲۰۰۳• ۲۲ مارس: نیروهای ائتلاف، پایگاه انصارالاسلام را در شمال تحت حملات موشکی قرار می‌گیرند. در اثر این حملات ده دوازده نفر از اعضای گروه اسلامی که ربطی به بنیادگرایان نداشتند در خورمال کشته می‌شوند.
۲۰۰۳• ۲۷ مارس: صدها چتر باز آمریکایی در حوالی اربیل فرود می‌آیند که سرآغازی بود بر گشایش یک جبهة شمالی در جنگ عراق.
۲۰۰۳• ۹ آوریل: نیروهای ایالات متحده به سمت مرکز بغداد پیشروی می‌کنند. تسلط صدام حسین بر پایتخت در هم می‌شکند و در طول روزهای بعد، پیشمرگه‌های کرد و نیروهای آمریکایی، کنترل شهرهای شمالی کرکوک و موصل را در دست می‌گیرند.
۲۰۰۳• ژوئیه: شورای حاکم موقت نخسین جلسة خود را تشکیل می‌دهد.
۲۰۰۴• اول فوریه: در نتیجة دو بمب‌گذاری همزمان در دفاتر احزاب اصلی کرد در شهر اربیل حداقل ۵۶ نفر کشته می‌شوند، از جمله تنی چند از چهره‌های عمدة سیاسی.
۲۰۰۵• ژانویه: ائتلافی از احزاب کرد در انتخابات ملی عراق رتبة دوم را احراز کرد، ۷۷ نماینده به پارلمان موقت عراق اعزام می‌کنند.
۲۰۰۵• آوریل: جلال طالبانی رهبر اتحادیة میهنی توسط پارلمان به ریاست جمهور موقت عراق انتخاب می‌شود.
۲۰۰۵• مه: در اثر یک حملة انتحاری به گروهی از داوطلبان خدمت در پلیس در اربیل، حداقل ۵۰ نفر کشته می‌شوند.

پارلمان کردستان
۲۰۰۵• ژوئن: اولین جلسة پارلمان کردستان در اربیل تشکیل شد. مسعود بارزانی رهبر حزب دموکرات به ریاست اقلیم کردستان انتخاب می‌شود.
۲۰۰۵ • دسامبر: اخبار مربوط به اقدامات اولیه یک شرکت خارجی برای حفر چاه نفت در شمال عراق موجب نگرانی سران سنی عراق می‌شود. چندی بعد مقامات کرد از کشف یک «حوزة وسیع» نفت خبر دادند.
۲۰۰۶• سپتامبر: مسعود بارزانی فرمان داد که در ساختمان‌های دولتی، پرچم کردستان جایگزین پرچم ملی عراق شود. اما نوری المالکی نخست وزیر عراق اظهار داشت: «بر هر وجب از خاک عراق فقط پرچم عراق باید در اهتزاز باشد.»
۲۰۰۶ • سپتامبر: در اثر پنج انفجار انتحاری، ۲۳ نفر در کرکوک کشته شدند. برنامة اخبار شب بی.بی.سی اعلان کرد که برای مراقبت از یک فرودگاه بین‌المللی جدید و آموزش فنون ضد تروریستی، کوماندوهای سابق اسرائیلی به صورت مخفی مشغول آموزش سربازان کرد هستند.
۲۰۰۷ • آوریل: فرمانده نیروهای نظامی ترکیه اعلان داشت که کشور او باید بر ضد چریک‌های کرد مستقر در شمال عراق وارد عمل شود.
۲۰۰۷ • مه: حکومت اقلیم کردستان مسئولیت حفظ انتظام سه ولایت کردنشین شمال عراق را از نیروهای آمریکایی تحویل گرفت.
۲۰۰۷ • ژوئیه: ناظران حقوق بشر از آزار و شکنجة زندانیان در زندان‌های اقلیم کردستان خبر می‌دهند.
۲۰۰۷ • اوت: حداقل سیصد نفر در اثر یک رشته بمب‌گذاری در میان کردهای یزیدی شمال عراق کشته شدند.
۲۰۰۷ • سپتامبر: ایران پایگاه‌های شورشیان کرد را در کردستان عراق بمباران می‌کند.
ایران در اعتراض به بازداشت یک ایرانی توسط نیروهای امریکایی، مرز خود را با کردستان عراق مسدود کرد.
حملات ترکیه
۲۰۰۷• اکتبر: پارلمان ترکیه برای شروع عملیات نظامی در عراق در تعقیب شورشیان کرد مصوبة لازم را تصویب کرد. جامعة بین‌المللی برای جلوگیری از لشکرکشی به عراق، ترکیه را تحت فشار قرار داد.
۲۰۰۷• دسامبر: ترکیه مواضع شورشیان کرد پ.ک.ک را در عراق تحت حملات هوایی قرار داد.
۲۰۰۸• فوریه: عملیات زمینی ارتش ترکیه بر ضد مواضع شورشیان پ.ک.ک. در شمال عراق
۲۰۰۸• سپتامبر: تصویب قانون انتخابات محلی در پارلمان عراق. شهر کرکوک که مورد ادعای اقلیم کردستان است، تا تعیین تکلیف نهایی آن، از قانون مزبور مستثنی می‌گردد.
۲۰۰۹• آوریل: بمب افکن‌های ترکیه مواضع شورشیان پ.ک.ک. را در شمال عراق که به کشتن سربازان ترک متهم بودند مورد حملة هوایی قرار داد.
۲۰۰۹• ژوئن: شروع صدور نفت خام اقلیم کردستان به بازارهای خارجی. صدور ۱۰۰.۰۰۰-۹۰.۰۰۰ بشکه نفت در روز از دو حوزه نفتی به ترکیه. دولت مرکزی در ازای دریافت سهمی از عواید حاصله اجازة استفاده از خطوط لوله را صادر کرد.
۲۰۰۹• ژوئیه: مسعود بارزانی مجدداً به ریاست جمهوری اقلیم کردستان انتخاب شد.
ائتلاف دو حزب حاکم با از دست دادن بخشی از اکثریت پیشین خود ، برندة انتخابات پارلمان شد. گروه تازه تاسیس گوران (تغییر) ۲۵ کرسی از ۱۱۱ کرسی پارلمان منطقه‌ای را به دست آورد.
۲۰۱۱• فوریه: اعتراض بر ضد فساد و انحصار قدرت توسط احزاب دموکرات و اتحادیه میهنی در سلیمانیه، مرکز نهضت گوران آغاز شد. حداقل دو نفر از معترضین کشته شدند.


. به نقل از :
http://newsbbc.uk/go/pr/fr/-/hi/middle-east/country-profiles/۲۸۹۳۰۶۷.stm


نظر بدهید