لوگوی گفتگو فصلنامه فرهنگی و اجتماعی

اقلیم کردستان عراق

زرار حاجی میرخان

گفتگو شماره ۵۸





پیشینه
اقلیم کردستان عراق آن بخش از کردستان است که به‌دنبال جنگ جهانی اول در داخل مرزهای عراق واقع شد. بیشترین ساکنان این ناحیه کرد هستند و از روی همزیستی قومی و همزیستی آیینی با دیگر مناطق عراق و منطقه اختلاف دارد. این اقلیم، شامل تمامی چهار استان اربیل، سلیمانی، کرکوک و دهوک و همچنین تمامی شهرستان‌های استان موصل به جز شهرستان‌های موصل (مرکز استان) و بعاج و حضر و نیز شهرستان‌های خانقین و مندلی و کفری به جز ناحیه بلدروز از استان دیاله و همین طور مرکز شهرستان بدره از استان واسط(کوت) می‌شود.

درحال حاضر تنها استان‌های اربیل و بخش‌هایی از دهوک و سلیمانی در اختیار کامل حکومت محلی کردستان است و سرنوشت بقیه مناطق (مناطق متنازع علیها) بر طبق بند ۱۴۰ از دستور دایمی عراق(که ضامن یکپارچگی عراق است) در سه مرحله استقرار اوضاع این مناطق، سرشماری و استفتاء چاره خواهند شد.
پس از متارکه جنگ ایران ـ عراق، رژیم بعث عراق برای کم کردن تشنج‌های داخلی و بحران اقتصادی عمیق ناشی از جنگ و همچنین برای لاپوشانی بدهی‌هایی که برای تداوم جنگ بالا آورده بود، علاوه بر تمرکز قوا در کردستان عراق با هدف سرکوب کردها، دست به اشغال کویت زد. با این کار معادلات اقتصادی جهان و منافع کشورهای سرمایه‌داری به خطر افتاد. همة این رویدادها چنان سریع و دور از توقع و انتظار بود که باعث شد آمریکا مستقیماً وارد عمل شود و با دخالت نظامی، کویت را از بعثی‌ها بازپس بگیرد.
جنایت‌های رژیم‌های سابق عراق در حق مردم، چه شیعه در جنوب و چه کردها در شمال، آن چنان گسترده و فجیع بود که ذکر همه آن‌ها در این مقال نمی‌گنجد و تنها به طور خلاصه به ذکر چند مورد دربارة کردها می‌پردازم.
کردهای فیلی: در سال ۱۹۷۰ در سالگرد تأسیس حزب بعث، شماری از بازرگانان کرد فیلی که تقریباً نبض اقتصاد عراق در دست‌شان بود، به صورت گروهی دستگیر ‌ و ثروت و دارایی‌شان مصادره شد. عده‌ای از آن‌ها را کشتند،‌ و بقیه را به بهانه اینکه شیعه هستند روانه مرزهای ایران کردند. به دنبال این اقدام، به صورت گسترده‌تری حدود سیصد هزار نفر از کردهای فیلی در شهرهای بغداد، بصره، جسان، مندلی، خانقین، بابل، سویره، علی شرقی، علی غربی، کوت، عماره و بدره دستگیر شدند؛ اموال آن‌ها مصادره و یا توسط افراد بعثی به غارت رفت. مردهای بین ۱۵ تا ۳۰ سال که تعدادشان حدود نه هزار نفر می‌شد، روانه زندان شدند و بقیه را روانه مرزهای ایران کردند. بعدها بر اساس برخی منابع، در سال ۱۹۸۷ و به اصطلاح خودشان برای «پاکسازی» زندان‌ها و جا باز کردن برای مرحله دوم انفال کردهای شمال عراق بیش از دو هزار نفر از این جوانان را به صورت دسته جمعی به قتل رساندند.
بارزانی‌ها: از آنجا که بارزانی‌ها در همه نهضت‌های آزادی‌خواهانة معاصر کردها مشارکت و غالباً در عراق رهبری این نهضت‌ها را بر عهده داشته‌اند، مورد غضب اعراب متعصب و بعثی‌ها بوده‌اند. در سال ۱۹۷۵ و به دنبال قرارداد الجزایر که به حساب کردها، بین عراق و رژیم شاهنشاهی ایران منعقد شد، هزاران خانواده کرد که بیشترشان بارزانی بودند به مرزهای ایران پناه آوردند و آواره ایران شدند. بقیة ساکنان که اهالی بیش از ۱۵۰ روستا و آبادی منطقه بارزان بودند، توسط رژیم بعث از سال ۱۹۸۳ به بعد به مرور با کامیون‌های ارتشی به بیابان‌های جنوب عراق برده شدند. به دلیل شرایط نامناسب زندگی و گرمای جان‌سوز در بیابان‌های جنوب، روزانه چندین نفر پیر و کودک، و زن و مرد جان می‌باختند. جنایتی غیر قابل تصور در حال رخ دادن بود، به طوری که حتی رژیم را مجبور کرد، موافقت کند که آن‌ها به کردستان منتقل شوند؛ به شرطی که به محل سکونت قبلی خود برنگردند و در اردوگاه‌هایی که در اطراف شهرهای بزرگ در نظر گرفته شده بودند، اقامت گزینند. این اقدام، خود نوعی کشتن تدریجی و محاربه روحی و مقدمه‌ای برای مراحل بعدی کشتار دسته‌جمعی بود. از سوی دیگر، این اقدام طبق برنامه‌ای از قبل طرح‌ریزی شده انجام گرفت که دو مرحله داشت: مرحله اول در ۳۱/۷/۱۹۸۷ مربوط به ساکنان اردوگاه‌های قدس و قادسیه (در قوشتثه نزدیک اربیل) و مرحله دوم در ۱۰/۸/۱۹۸۷ مربوط به ساکنان اردوگاه‌های حریر، دیانا، بحرکه و سارداو در استان اربیل می‌شد. بر اساس این برنامه، همه مردهای با سن بیش از ۱۵ سال (البته غیر از هیکل افراد هیچ معیاری در دست نداشتند و بر طبق مدارک و شواهد کودکان ۹ و ۱۰ ساله را هم شامل شد) به اردوگاه‌های ابوالجد، الیله،‌ هباویه، بسوه‌یه و ابوالغار در ۴۵ کیلومتری مرز عربستان در استان سماوه فرستاده شدند و در آن جا در مجموع بیش از هشت هزار مرد بارزانی را دسته جمعی زنده به گور کردند.
بمباران شیمیایی حلبچه: در ۱۶/۳/۱۹۸۸ در برابر انظار جهانیان، رژیم بعث پس از شکست‌های پیاپی در جنگ با ایران، از مردم کرد انتقام گرفت و شهر حلبچه را با بمب‌های شیمیایی از نوع خردل، سیانید، سارین و تایونv بمباران کرد. در یک چشم به هم زدن بیش از پنج هزار زن و مرد و پیر و کودک را شهید کرد و بیش از ده هزار نفر نیز مجروح شیمیایی شدند. بقیة ساکنان پنجاه و پنج هزار نفرة منطقه آواره کوه و بیابان و مرزهای ایران شدند.
بمباران شیمیایی شیخ وسان و بالیسان و بادینان: از ۱۵/۴/۱۹۸۷ تا ۲۷/۵/۱۹۸۷ آبادی‌های سه‌رگه‌لو، جبل گوجار، ماوات، جافه‌ران، سیرکو بلی مه‌لکان و هه‌له‌دن و یا خسه‌مه‌ر با تمرکز بر مناطق شیخ وسان توسط ۱۲ هواپیمای جنگی به سختی بمباران شدند. تنها در شیخ وسان ۱۳۴ نفر در جا جان باختند و ۳۴۶ مجروح نیز به بیمارستان‌های رانیه و اربیل منتقل شدند. در آن جا نیز ۸۲ مرد را از زن‌ها و کودکان جدا کردند و به اردوگاه‌های نظامی فرستادند. در نهایت آنان را نیز در اردوگاه رشکین نزدیک اربیل زنده به گور کردند. زنان و کودکان مجروح را در نزدیکی خلیفان رها کردند که بیشتر آن‌ها بر اثر جراحت‌های ناشی از بمباران مردند. همچنین، استخوان‌های ۶۶ نفر از مفقودالاثرها بعد از انتفاضة مردم عراق در گوری دسته جمعی در نزدیک اربیل پیدا شد.
انفال: در سلسله عملیات جنایت‌کارانة هشت مرحله‌ای از ۲۳/۲/۱۹۸۸ تا ۶/۹/۱۹۸۸ در سراسر مناطق کردنشین، بیش از ۴۵۰۰ آبادی و روستای کردنشین به کلی با خاک یکسان شد و تاکنون سرنوشت بیش از ۰۰۰/۱۸۲ نفر از ساکنان این مناطق نامعلوم مانده است. تنها، هر از گاهی با کشف گورهای دسته جمعی در بیابان‌های جنوب عراق از روی بقایای لباس و مدارک به جای مانده، پرده از عمق جنایات رژیم بعث برمی‌دارند.
از ۲۳/۲/۱۹۸۸ تا ۱۹/۳/۱۹۸۸ مناطق دره جاف و سرگلو و برگلو مورد هجوم قرار گرفت و تمامی روستاها و آبادی‌هایش ویران شدند. از ۲۲/۴/۱۹۸۸ تا ۱/۴/۱۹۸۸ مناطق قره‌داغ، از ۷ تا ۲۰/۴/۱۹۸۸ منطقه وسیع گرمیان، از ۳ تا ۹ /۵/۱۹۸۸ دره زیی کوچک(زه کچکه)، در مرحله پنجم، ششم و هفتم از ۱۵/۵ تا ۲۵/۸/۱۹۸۸ مناطق شقلاوه و رواندوز، و بالاخره از ۲۵/۵ تا ۶/۹/۱۹۸۸ مناطق بادینان علاوه بر بمباران شیمیایی، با اعدام‌های دسته‌جمعی نیز مواجه شدند.
متأسفانه این سیاست که از اواسط قرن گذشته در مناطق کردنشین به صورت مداوم جریان داشت و همچنین تمامی جنایات و فجایع ذکر شده، جلوی چشمان دولت‌های همسایه و جهانیان رخ می‌داد و گاه با آن‌ها هم پیمان هم بوده‌اند، ولی دم برنیاوردند. هر چند بعد از قیام مردم عراق و تشکیل دولت جدید، دادگاه فدرالی و پارلمان عراق برخی از این جنایات را به عنوان نسل‌کشی شناسانده‌اند، ولی عمق فجایع بیش از این حرف‌هاست.
به دنبال این تغییر و تحولات در اثر فرصتی که در خلال جنگ دوم خلیج فارس برای مردم عراق در جنوب و شمال به وجود آمد، در مدت کوتاهی همه استان‌های جنوب و تمامی مناطق کردستان با برنامه جبهه کردستانی متشکل از بیشتر احزاب کردستانی و با مشارکت همه جانبه مردم از سلطه بعث آزاد شدند.
بعد از کم شدن فشار نیروهای آمریکایی و به خود آمدن نیروهای بعث و به کمک گروه‌ها و گروهک‌های نظامی داخلی و خارجی عراق سرکوب وحشیانه مردم (شیعیان در جنوب و کردها در شمال) آغاز شد. قتل عام‌ها و کشتار مردم آن چنان گسترده بود که فاجعه انسانی بزرگی را سبب شد و میلیون‌ها نفر از شیعیان و کردها را آواره ایران و ترکیه کرد و جامعه بین‌الملل را وادار به واکنش کرد.
با پیشنهاد دولت فرانسه و با پشتیبانی دولت‌های آمریکا و بریتانیا، شورای امنیت سازمان ملل بیانیه ۶۸۸ را مبنی بر ایجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال و جنوب عراق صادر کرد.
احزاب سیاسی کرد با تکیه بر مبارزات چندین ساله و با به وجود آمدن چنین فرصتی شروع به پایه‌گذاری نظام سیاسی و اداری در مناطق آزاد شده خود کردند. پارلمان و حکومت و نظام قضایی و سیستم جلب سرمایةگذاری خارجی از جمله تشکیلات سیاسی اداری اقلیم کردستان هستند.
اکنون این اقلیم علاوه بر پرچم و سرود ملی عراق، پرچم و سرود ملی خاص خود را دارد و تمامی آموزش را، به جز سیادت ملّی و تشکیلات نظامی و پول و سیاستگذاری‌های پولی و اقتصادی و روابط اساسی خارجی و مسائلی که در دستور دائمی عراق ذکر شده‌اند، خود اداره می‌کند.
پارلمان کردستان عراق
تاکنون سه دوره انتخابات پارلمانی در اقلیم کردستان انجام شده است. دوره اول در سال ۱۹۹۲، دوره دوم در سال ۲۰۰۵ و دوره سوم در سال ۲۰۰۹ بوده است.
احزاب سیاسی کرد که از گفت‌وگوهای‌شان با حکومت بعث هیچ انجامی نگرفتند با تکیه بر اتحادی که جبهه کردستانی به وجود آورده بود، برای کنترل اوضاع و پر کردن خلاء سیاسی، اداری و قانونی، کمیته‌ای را متشکل از ۱۵ فرد قانونی و نمایندگان احزاب سیاسی تشکیل دادند.
این کمیته در ۲۸/۴/۱۹۹۲ لایحه‌ای را برای برگزاری انتخاباتی آزاد و سراسری برای تشکیل پارلمان ارائه داد که در سال ۱۹۹۲ به نام قانون شماره ۱ مورد تأیید قرار گرفت. به موجب این قانون در ۱۹/۵/۱۹۹۲ با مشارکت حدود یک میلیون نفر به نمایندگی بیش از سه و نیم میلیون نفر انتخاباتی آزاد به کمک و همکاری ناظران خارجی برگزار شد.
بر اساس قانون انتخابات، هر حزبی باید ۷ درصد آرا را به دست آورد تا بتواند در پارلمان مشارکت داشته باشد. در جدول زیر احزاب سیاسی و عدد و نسبت استحقاقی‌شان بیان شده‌است.

دوره اول
احزاب و جهات سیاسی تعداد رأی درصد
حزب دمکرات کردستان ۴۳۷۸۸۹ ۵/۴۵
اتحادیه میهنی کردستان وحزب زحمتکشان کردستان ۴۲۳۸۳۳ ۶۱/۴۳
یه‌کگرتن(متحدین) ( حزب سوسیالست و حزب استقلال کردستان) ۲۴۸۸۲ ۵۶/۲
اتحاد دموکرات کردستان(یه‌کێتی دیموکراتی کوردستان) و حزب کمونیست و بی‌طرف‌ها ۲۱۱۲۳ ۱۷/۲
فهرست اسلامی‌ها ۴۹۱۰۸ ۵/۵
فهرست حزب خلق دموکراتیک کردستان(لیستی پارتی گه‌لی دیموکراتی کوردستان) ۹۹۰۳ ۰۲/۱
فهرست دمکرات‌های مستقل(لیستی سه‌ربه‌خۆی دیموکراته‌کان) ۵۰۱ ۰۵/۰
مجموع ۹۷۱۹۵۳ ۱۰۰
جدول ۱ - نتایج انتخابات پارلمان کردستان عراق ۱۹۹۲

بر این اساس و طبق قانون، تنها حزب دمکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی کردستان عراق و حزب زحمتکشان کردستان توانستند حد نصاب لازم را به دست آورند. آن‌ها برای جلوگیری از بروز اختلاف اتفاق کردند هر کدام ۵۰ کرسی از ۱۰۵ کرسی پارلمان را به دست بگیرند و ۵ کرسی باقی‌مانده به مسیحیان اختصاص یابد.
این دوره پارلمان با جنگ داخلی بین اتحادیه میهنی و حزب دمکرات کردستان عراق به پایان نرسید و تا سال ۲۰۰۲ معلق بود. با پایان جنگ داخلی و سرانجام گفت‌وگوهای صلح بالاخره در سال ۲۰۰۲ نشست‌های پارلمان از سر گرفته‌شد.
دوره دوم
انتخابات این دوره همزمان با انتخابات سراسری پارلمان و شورای استان‌های عراق در سال ۲۰۰۵ انجام گرفت. این اولین انتخابات آزاد بعد از سقوط نظام بعثی صدام در عراق بود. در این دوره مردم در اقلیم کردستان بر خلاف سایر ساکنان عراق برای انتخاب اعضای سه شورا به پای صندوق‌های رأی رفتند: پارلمان عراق ، پارلمان کردستان و شورای استان‌ها.
در این انتخابات ۱۳ فهرست و ۹۱۹/۷۵۳/۱ نفر از ساکنان کردستان اعم از کرد و ترکمان، کلدانی و آشوری، مسلمان و مسیحی و ایزدی برای کسب ۱۱۱ کرسی پارلمان مشارکت داشتند. تنها سه فهرست میهنی دمکراتی کردستان ـ کومه‌ل اسلامی کردستان عراق ـ و فهرست زحمتکشان و مستقلین توانستند وارد پارلمان شوند.

نام فهرست تعداد آرا درصد تعداد کرسی
فهرست میهنی دمکراتی کردستان عراق ۱۵۷۰۶۶۳ ۵۵/۸۹ ۱۰۴
کومله اسلامی عراق ۸۵۲۳۷ ۸۶/۴ ۶
زحمتکشان و مستقلین ۲۰۵۸۵ ۱۷/۱ ۱
حزب کار دمکراتیک کردستان ۱۱۷۴۸ ۶۷/۰ ۰
نهضت دمکراتیک خلق کردستان ۱۰۹۵۲ ۶۲/۰ ۰
فهرست بی‌طرف‌ها ۱۰۲۶۲ ۵۹/۰ ۰
حزب چاره سر کردن دمکراتیک کردستان ۹۰۸۱ ۵۲/۰ ۰
تجمع جمهوری عراق ۹۴۹۹ ۵۴/۰ ۰
جبهه میهنی اتحاد عراق ۸۲۵۵ ۴۷/۰ ۰
نهضت دمکرات‌خواهی کردستان ۶۶۹۰ ۳۸/۰ ۰
حزب محافظه‌کاران کردستان ۵۵۰۶ ۳۱/۰ ۰
حزب برادری میهنی عراق ۳۴۲۲ ۲۰/۰ ۰
گروه میهنی کردستان ۲۰۱۸ ۱۲/۰ ۰
مجموع ۱۷۵۳۹۱۹ ۱۰۰ ۱۱۱
آرای باطله ۲۳۷۶۰
جدول ۲ - نتیجه نهایی دوره دوم پارلمان کردستان ۲۰۰۵

دوره سوم
این دورة انتخابات پارلمان کردستان در ۲۵/۷/۲۰۰۹ با نظارت‌های داخلی و خارجی و عربی و با مشارکت ۲۴ فهرست برای رقابت بر سر کسب ۱۱۱ کرسی پارلمان و همچنین برای انتخاب رییس اقلیم کردستان برگزار شد. در نتیجه نیز ۱۱ فهرست توانستند حد نصاب لازم برای مشارکت در پارلمان را کسب کنند. علاوه بر این که مسعود بارزانی با کسب تقریباً ۷۰ درصد آرا به عنوان رییس اقلیم انتخاب شد.

تعداد کرسی درصد تعداد آرا نام جهت یا فهرست سیاسی
۵۹ ۳۷/۵۷ ۱۰۷۶۳۷۰ فهرست کردستانی، حزب دمکرات و اتحادیه میهنی(لیستی کوردستانی)
۱ ۸/۰ ۱۵۰۲۸ آزادی و عدالت اجتماعی (ئازادی وعه‌داله‌تی کۆمه‌ڵایه‌تی)
۲۵ ۷۲/۳۲ ۴۴۵۰۲۴ تغییر (گۆڕان)
۲ ۴۵/۱ ۲۷۱۴۷ نهضت اسلامی در کردستان عراق(بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی له‌کوردستان/عیراق)
۱۳ ۸۴/۱۲ ۲۴۰۸۴۲ خدمتگذاری و اصلاح-اسلامی(فهرست خزمه‌تگوزاری وچاکسازی)
۲ ۳/۰ ۵۶۹۰ قائمه الرافدین
۳ ۵۶/۰ ۱۰۵۹۵ مجلس قومی کلدانی سریانی آشوری
۳ ۹۸/۰ ۱۸۴۶۴ حرکت دمکراتیک ترکمانی در کردستان
۱ ۲۱/۰ ۳۹۰۶ فهرست ترکمانی اربیل (فهرست تورکمانی هه‌ولێر)
۱ ۳۸/۰ ۷۰۷۷ فهرست اصلاح ترکمانی
۱ ۲۲/۰ ۴۱۹۸ ارام شاهین داود باکویان
۱۰۰ ۳۴۱/۸۵۴/۱ مجموع
جدول ۳ - نتایج دوره سوم انتخابات پارلمان کردستان عراق ۲۰۰۹

در این دوره برای اقلیت‌های ترکمان و کلدانی وآشوری و سریان ۱۱ کرسی اختصاص داده شد که آن‌ها نیز برای کسب این کرسی‌ها به رقابت پرداختند.
در هر دوره چندین کمیته دائم و موقت برای قانون‌گذاری و صدور قرار و بیانیه به بررسی لوایح و عملکرد حکومت و وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها می‌پردازند. آن‌ها از طریق بولتن و نامه رسمی و همچنین توسط رسانه‌های گروهی و سایت پارلمان و به تازگی از طریق کانال تلویزیون ماهواره‌ای مخصوص پارلمان کردستان عراق به مردم و نهادها اطلاع‌رسانی می‌کنند.
از مهم‌ترین قرارهای پارلمان کردستان عراق اعلام فهرست سیاسی کردستان و شیوه قانونی روابط با حکومت مرکزی عراق بر اساس نظام فدرالی در عراقی دمکرات و پارلمانی با تعدد احزاب در ۴/۱۰/۱۹۹۲ بوده است که در دستور دائمی (قانون اساسی) عراق نیز گنجانده شده است.
همچنین قانون روزنامه‌نگاری آزاد، قانون سرمایه‌گذاری، قانون مبارزه با ترور، قانون نفت و گاز و چندین قانون مهم دیگر از مصوبه‌های پارلمان کردستان عراق هستند.
حکومت اقلیم. کردستان حکومت اقلیم کردستان، سلطه اجرایی است که بر اساس قوانین پارلمان کردستان عراق مشروعیت پیدا می‌کند. بدین صورت که فهرست یا ائتلاف چند جریان سیاسی حائز کرسی پارلمانی، از طرف رییس اقلیم کردستان مکلف به تشکیل کابینه می‌شوند.
از سال ۱۹۹۲ تاکنون شش کابینه حکومتی تشکیل شده است:
کابینه اول (۱۹۹۲ تا ۱۹۹۳): به ریاست د. فواد معصوم و با ۱۴ وزارتخانه در نتیجة ائتلاف حزب دمکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی کردستان عراق و حزب زحمتکشان و حرکت دمکراتیک آشوری آغاز به کار کرد.
کابینه دوم (۱۹۹۳ تا ۱۹۹۵): به ریاست کوسرت رسول علی که مکمل کابینه اول بود. جنگ داخلی کردستان در هنگام فعالیت این کابینه رخ داد و دو حکومت محلی یکی توسط اتحادیه میهنی کردستان عراق در سلیمانیه و دیگری توسط حزب دمکرات کردستان عراق به ریاست د. روژ نوری شاویس در استان‌های اربیل و دهوک سلطه را به دست گرفتند.
کابینه سوم (در اربیل۱۹۹۵ تا ۱۹۹۹): به ریاست د. روژ نوری شاویس.
کابینه سوم(در سلیمانیه ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱): به ریاست کوسرت رسول علی.
کابینه چهارم(در اربیل ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۶): به ریاست نیچیرڤان ادریس بارزانی.
کابینه چهارم (در سلیمانیه ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۶): به ریاست د. برهم احمد صالح که از ۲۰۰۵ عمر فتاح جایش را گرفت.
کابینه پنجم (۲۰۰۶ تا ۲۰۰۹): در ۵/۷/۲۰۰۶ با میانجیگری آمریکا و دوستان داخلی و خارجی کردها هر دو حکومت اربیل و سلیمانیه، حکومت متحدی به ریاست نیچیرڤان ادریس بارزانی و کابینه‌ای با مشارکت چندین حزب و گروهای قومی و آیینی ترکمان و مسیحی تشکیل دادند. در این کابینه اتحادیه میهنی.
احزاب: حزب دمکرات، زحمتکشان، سوسیالیست، اتحاد اسلامی، کمونیست، کومه‌ل اسلامی و اخای ترکمانی و همچنین اعضای بی‌طرف کلدانی و آشوری و ایزدی و فیلی و ترکمان حضور داشتند.
کابینه ششم (از ۲۰۰۹ تاکنون): به ریاست د. برهم احمد صالح با ۱۹ وزارتخانه و با ائتلاف احزاب سیاسی تشکیل شد و از پارلمان رأی اعتماد گرفت. در این دوره برای اولین بار سه حزب کومه‌ل اسلامی و اتحاد اسلامی و گوران (تغییر) عملاً به عنوان اپوزسیون شکل گرفتند.
شیوه کار حکومت بدین شکل است که برنامه کار حکومت از طرف پارلمان تصویب شده و همچنین قانون وزارتخانه‌ها برای کار بر روی این برنامه تصویب یا بازبینی می‌شوند.
مهم‌ترین کارهای حکومت اقلیم کردستان: بازسازی بیش از ۴۰۰۰ روستا که توسط رژیم بعث به کلی ویران شده بودند؛ بازسازی شبکه راه‌های بین شهرها و آبادی‌ها؛ شروع به کار سیستم بازار و تجارت آزاد؛ جلب سرمایه‌گذاری‌های کلان خارجی؛ تأسیس فرودگاه‌های بین‌المللی اربیل و سلیمانیه؛‌ یافتن و استخراج نفت و ....
در سه زمینه سیستم دادوری، پروژه‌ها و اداری از سال ۲۰۰۸ به صورت جدی شروع به بازنگری و اصلاحات اساسی شده است. برای این منظور سه کمیته ویژه با همکاری کارشناسان داخلی و خارجی به ریاست دست‌اندرکاران رده بالا تشکیل شده و شروع به نوسازی و ایجاد سیستم حکمرانی مناسب اقلیم کرده‌اند.

انجام
در مورد پاره‌ای از دولت‌هایی که کردها در قرن معاصر بر اساس تقسیمات جغرافیایی در حیطه سلطه‌شان قرار گرفته‌اند هیچ انتظاری نمی‌رود. اما ایران که در برهه‌های زمانی قبل، همراه کردها و اقوام دیگر بزرگترین امپراتوری بوده‌اند باید که سیاستش با دیگران فرق داشته باشد. باید خود پایه‌گذار برنامه خود باشد و با سود گرفتن از مشترکات ملی، تاریخی، فرهنگی، اجتماعی از همگام شدن با سیاست دولت‌های دیگر بپرهیزد.
دولت‌های ترکیه و عراق و به صورت جزئی سوریه، اقدام‌هایی را در مورد به رسمیت شناختن حقوق کردها آغاز کرده‌اند که به طور قطع برگرفته از فشارهای سیستم نوین جهانی است. اما در مورد ایران با توجه به تشابه‌ها و پیشینه تاریخی،‌ موضوع کاملاً فرق می‌کند و به عنوان یکی از صاحبان اصلی منطقه باید برای همه رویدادها و تغییر و تحولات برنامة خود را داشته و نقش اساسی را در این بین به عهده بگیرد.
بر اساس آنچه اکنون مشاهده می‌شود متأسفانه نقش ایران در معادلات منطقه کاملاً به عکس یا گاه منفعلانه است. به عنوان مثال می‌توان به حجم سرمایه‌گذاری‌های بنیادی اعراب و ترکیه در منطقه کردستان عراق اشاره کرد. در حالی که تاکنون سرمایه‌گذاری‌های ایران بسیار اندک بوده است و تنها می‌توان به تجارت جزئی موجود اشاره کرد.
دولت‌های دیگر حتی در این برهه،‌ کمتر درگیر مشکلات داخلی خود با کردها می‌شوند و چنین به نظر می‌رسد که حتی سعی دارند ایران را به عنوان مجری و طرف مستقیم برخورد با کردها قرار داده‌اند؛ ایرانی را که هم‌فرهنگ و هم‌تاریخ و تقریباً هم‌زبان و هم‌دین کردهاست .

. زرار حاجى میرخان متولد ۷/۱۱/۱۹۶۷ م اربیل عراق است. او کارشناسی خود را در رشتة برنامه‌ریزی اجتماعی در دانشکدة علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی گذراند. در حکومت اقلیم کردستان در بخش آمار فعال بوده و از پایه گذاران مرکز آمار اقلیم کردستان است. از ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۰ عضو و مقرر کمیته‌ اصلاح ادارى اقلیم کردستان بود.


نظر بدهید