June 2013 Archives

در آثار و بررسی¬های مربوط به برآمدن و شکل¬گیری دولت در جهان غرب، اشاره به جنگ و تدارک جنگی یا به عبارت دیگر برپایی جنگ به عنوان یک عامل مؤثر در توسعة دولت مدرن، اینک موضوع و مضمون آشنایی است. همانگونه که چارلز تیلی به نحوی رسا بیان کرد «جنگ دولت را ساخت و دولت جنگ را». معهذا این را نیز می¬دانیم که در مورد رابطة میان برپایی جنگ و توسعة دولت در خاورمیانة معاصر چیز زیادی نمی¬دانیم. و این با توجه به اهمیت جنگ و تدارک جنگی در تاریخ بسیاری از دولت¬های منطقه، آن هم در دوره¬ای که بسیاری از محافل دانشگاهی به مطالعه نحوة شکل¬گیری دولت در خاورمیانه روی آورده¬اند پدیدة غریبی است. نگاهی به بررسی¬ها و مطالعات موجود بیانگر آن است که جنگ را معمولاً به عنوان یک عامل تصادفی می¬نگرند و نه یک روند مستمر که می¬تواند بر توسعة دولت تأثیر بگذارد. برای مثال در بررسی¬های موجود از توسعة دولت در مصر به تأثیر جنگ¬های 1956 و 1967 بر توانایی دولت در مداخله در جامعه و اقتصاد اشاره شده است ولی تا این اواخر هیچ کس نقش و تأثیر تدارک جنگی را بر نحوة شکل¬گیری دولت در مصر مورد بررسی قرار نداده بود.


مقدمه
از سال 1979 میلادی ایران تحت تأثیر ناآرامی¬های چشمگیر اقتصادی و سیاسی و شاهد تغییرات مهم اقتصادی ـ اجتماعی و نهادی بوده است. این سال¬ها شاهد توالی رونق و رکود نفتی، جنگ، تحریم¬های تجاری و اخیراً منازعات درون ـ حکومتی بوده است. اما بعد از 25 سال، به عقیدة اکثر ناظران، دورنمای سیاسی ایران مبهم است. عملکرد اقتصادی نیز هنوز مطلوب نیست و به گواه استانداردهای منطقه¬ای و بین¬المللی، بسیاری از ایرانیان کاهش محسوسی در سطح زندگی خویش تجربه کرده¬اند.


یکی از جالب¬ترین وجوه سیاست در کشور پس از پیروزی خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری در دوم خرداد ۱۳۷۶ اظهارنظرهای ِ رسمی ِ متضادیِ بود که از ایران به گوش می¬رسید. یک نظر، که عمدتاً از جانب خاتمی و هواداران¬اش ابراز می¬شد بر عمل¬گرایی، تساهل و تسامح و میانه¬روی تأکید می¬گذاشت. او از افراطی¬گری¬های گذشته ابراز تأسف می¬کرد و می¬گفت ایران آماده است تا از هنجارهای بین¬المللی بر پایة احترام متقابل دولت¬های عضو جامعة بین¬الملل بدون توجه به ایدئولوژهای¬شان تبعیت کند. او آمادگی ایران را برای عادی¬سازی تدریجی روابط با ایالات متحده ابراز داشت و به عوض اینکه غربِ سکولار را مدام فقط به خاطر بی¬بندوباری¬هایی که از لحاظ هنجارهای اجتماعی- فرهنگی گرفتارش بود ملامت کند، بنیان¬های ایدئولوژیک دموکراسی¬های غربی را نیز می¬ستود. مهم¬تر از همه اینکه او با اعلام اینکه اسلام و مدرنیته با یکدیگر تعارض و تخالفی ندارند، بلکه حتی اسلام "راستین" عملا ًدربردارندة ارزش¬های لیبرال ـ دموکراتیک غربی ـ نظیر حقوق بشر، آزادی¬های فردی، جامعة مدنی و آزادی بیان است، صراحتاً با نظریة "برخورد تمدن¬ها" به مخالفت پرداخت.


مقدمه
این تصور را که دولت از اندازة بزرگی در اقتصاد ایران برخوردار است امروزه اصلی مسلم تلقی می¬کنند، هم اکثریت قریب به اتفاقِ اقتصاددانان، هم سیاستگذاران دولتی، و هم فعالان بخش خصوصی. ازباب¬نمونه، علینقی خاموشی رئیس اتاق بازرگانی ایران در گردهمایی مشترک اتاق با پنج وزیر کابینة دولت در آبان 1384 خطاب به حاضران که از بزرگترین صنعت¬کاران و تاجران و تولید¬کنندگان و صادرکنندگان کشور بودند با اطمینان می¬گوید: «این پنج وزیر هشتاد تا نود درصدِ اقتصاد کشور را هدایت می¬کنند.» موسی غنی¬نژاد از فعال¬¬ترین اقتصاددانان نولیبرال در ایرانِ پس از جنگ نیز در پاسخ بدین پرسش که مهم¬ترین معضل اقتصاد ایران چیست می¬نویسد : «به نظر من، بزرگترین مسئلة اقتصاد ایران عبارت است از دولتمدار بودنِ نظام اقتصادی؛ به عبارت دیگر، معضل این است که دولت، محورِ همة تصمیم¬گیری¬ها و تخصیص منابع در نظام اقتصادی قرار گرفته است و همین امر منشأ همة گرفتاری¬های اقتصادی شده است.» پس از بحثی در این زمینه سرانجام چنین نتیجه می¬گیرد: «من معتقدم اگر به ظاهر ارقام توجه نکنیم بلکه واقعیت¬ها را در نظر بگیریم نقش دولت به عنوان تخصیص¬دهندة منابع و هدایت¬کنندة اقتصاد ایران بین 85 تا 90 درصد است، یعنی بخش خصوصی حدوداً 10 تا 15 درصد در کلِ اقتصاد نقش دارد.»

هرچند به نظرمی‌رسد که مهمترین نتیجه هفتمین دورة انتخابات مجلس شورای اسلامی و نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری تفوق نیروهای سیاسی نوپا در صحنه سیاسی کشور باشد و نیز هرچند ممکن است اینطور به نظر آید که آنچه از این پس تصمیمات سیاسی کشور را شکل خواهد داد رویارویی سیاسی همین نیروهای نوپاست که یکی در مجلس اکثریت دارد و دیگری کم و بیش قوه اجرائیه را در اختیار گرفته است، امّا واقعیت آن است که پس از ناکام ماندن جنبش اصلاحی، زمینه فعالیت سیاسی در کشور دستخوش آنچنان دگرگونی‌ای شده است که نمی‌توان بدون در نظر گرفتن این دگرگونی‌ها، ارزیابی روشنی از نظم ـ یا دقیق‌تر بگوئیم از بی‌نظمی ـ سیاسی برآمده از این دو انتخابات به دست داد و به فرض نتیجه گرفت که کشمکش میان مجلس و دولت یا مجلس و شورای نگهبان یا هر کشمکش دیگری از این دست که در سال‌های گذشته سرنوشت سیاسی کشور را رقم می‌زد امروز نیز مهم است و درک وضعیت سیاسی کشور همچنان در گرو درک کشمکش¬هایی است که میان نهادهای مختلف دولت و حکومت وجود دارد. حدس ما این است که نه فقط خودِ انتخابات که روند وقایع سیاسی پیش از این دو انتخابات و در مقیاسی وسیع‌تر تجربه هشت سال تلاش برای اصلاحات، اوضاع سیاسی کشور را به نحوی دگرگون کرده است که دیگر نمی‌توان تصور کرد که در بر همان پاشنه می‌چرخد. در مقاله حاضر، اول به سنجش این دگرگونی عمده خواهیم پرداخت. این تغییر عمده چیزی نیست مگر اُفت اهمیت انتخابات به منزلة محل حل و فصل مسائل سیاسی کشور. طرفه آنکه این دگرگونی موقعی اتفاق افتاده که کشور هم در داخل و هم در ارتباط با مسائل بین‌المللی با گزینه‌های سرنوشت‌سازی روبروست که شاید بیش از هر زمان دیگری به سیاست‌ورزی نیاز دارند و در نتیجه به محل‌های روشنی که در آنها این دست مسائل حل و فصل شوند. شناسایی مکان‌های جایگزین انتخابات به منزله مکان‌های حل و فصل مسائل سیاسی بخش دوم این نوشته را تشکیل خواهد داد و بخش سوم به ارزیابی توان این مکان‌ها، تناقضاتی که هر یک با دیگری دارد و تبعات این تناقضات اختصاص خواهد یافت.

| No Comments | No TrackBacks

پیش کشیدن بحث دولت آن هم در دورانی که بسیاری از پایان عمر تاریخی آن خبر می‌دهند اگر به معنی ناگاهی از روح زمانة خویش نباشد می‌تواند از باز کردن بحثی حکایت کند که اطلاع یا عدم اطلاع از آن بر زندگی روزمره ما تأثیر چندانی ندارد. در واقع نیز از حدود دو دهة پیش به این سو در جهان غرب ـ و مطابق معمول با یک دهه تأخیر در ایران ـ جایگاه دولت مشمول موج گسترده‌ای از انتقادات گوناگون، از جوانب مختلف، در سطوح متفاوت و به اشکالی مستقیم و غیرمستقیم شده است. به تعدادی از این مباحث در خطوط بعد اشاره خواهیم کرد.

چالش‌های هویت در آمریکا

| No Comments | No TrackBacks


هانتینگتون ، ساموئل. چالش‌های هویت در آمریکا، مترجمین: محمد رضا گلشن پژوه، حسن سعید کلاهی خیابان، عباس کاردان، انتشارات موسسه فرهنگی مطالعاات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران، 1384، 000/40 ریال
Huntington, Samuel. Who are We? American's Great Debate, 2004.
مقدمه
کتاب ما کیستیم؟ چالش بزرگ آمریکا که به فارسی تحت عنوان «چالش‌های هویت در آمریکا» منتشر شده است چهارمین کتاب مهم ترجمه شده ساموئل هانتینگتون نویسنده برجسته آمریکائی و استاد علوم سیاسی دانشگاه هاروارد شمار می‌آید.

بین¬النهرین همواره بخشی مهم از حوزه فرهنگ ایرانی ـ شیعی منطقه بوده و در دو قرن گذشته به رغم گرایش¬های ضد شیعی عثمانی¬های سنی و تلاش آنها در زدودن فرهنگ ایرانی و شیعی این حوزه که از جمله خود را به صورت ایجاد محدودیت فراوان برای زوار ایرانی و متولیان عتبات عالیات نشان داده است و موجب مناقشات فراوان بوده، موفق به برکندن این ریشه کهن نشدند.

زلزله، نگرانی یا غفلت ایرانیان

| No Comments | No TrackBacks

متخصصان می¬گویند سالانه حدود 200 زمین¬لرزه کوچک و بزرگ در گوشه و کنار کشور اتفاق می¬افتد که در میان آنها پنج زلزله به بزرگی چهار یا پنج ریشتر و یک زلزله به قدرت شش ریشتر در هر سال است. میانگین صدسال گذشته هم نشان می¬دهدکه هر ده سال زمین¬لرزه¬ای به قدرت هفت ریشتر در کشور روی می¬دهد. این موقعیت جغرافیایی و تخریب و تلفات گسترده¬ای که، تقریباً با همه زلزله¬های شدید در ایران همراه بوده است، زلزله را به مصیبتی "آشنا" درزندگی ما تبدیل کرده است.


با گذشت بیش از ربع قرن از انقلاب و علی¬رغم اولویت ایدئولوژیکی که در آغاز کار برای کشاورزی و خودکفایی در محصولات غذایی قائل بود، ایران کماکان برای تأمین تقاضای روزافزون خوراک به شدت وابسته به واردات است. گرچه از زمان اصلاحات ارضی عملکرد بخش کشاورزی در اقتصاد (اگر نگویم بسیار چشمگیر) به طور پیوسته مثبت بوده است، اما باوجود این، میزان تولید محصولات کشاورزی اعّم از غذایی و تجاری هر دو پایین¬تر از میزان مورد پیش¬بینی بوده است. علی¬ر¬غم تخصیص مداوم منابع قابل¬توجه به منظور ایجاد خودکفایی در تولید اقلام خوراکی استراتژیک، آنچه باید به عنوان عامل اصلی عملکرد ضعیف بخش کشاورزی در اقتصاد ایران تلقی شود سیاست¬های گسسته و نامعقول دولت و نگاه غیردموکراتیک به توسعة جامعۀ روستایی است. هدف این مقاله تحلیل تاریخی و ساختاری دلایل این کمبود با نگاه به رابطة حکومت با جامعۀ روستایی و با بخش کشاورزی در اقتصاد ایران قبل و بعد از انقلاب است.

پراکندگی نیروهای دموکراتیک

| No Comments | No TrackBacks

صحنة سیاسی کشور پس از انتخابات مجلس هفتم و نهمین دور انتخابات ریاست جمهوری چند مشخصة مهم دارد؛ تضعیف انتخابات به منزله محل حل و فصل منازعات سیاسی در کشور یکی از این مشخصه¬هاست و مطرح شدنِ دو پروژة سیاسیِ جایگزین اصلاحات مشخصة دیگر. یکی از این دو پروژه با تکیه بر جایگاه تقویت شدة مجمع تشخیص مصلحت نظام، راه¬حلی الیگارشیک را به عنوان الگوی سیاسی پیش می¬نهد و دیگری، مغرور از توانش در بسیج مردمی، به سیاستی توده¬وار دل بسته است.

About this Archive

This page is an archive of entries from June 2013 listed from newest to oldest.

March 2013 is the previous archive.

July 2013 is the next archive.

Find recent content on the main index or look in the archives to find all content.