لوگوی گفتگو فصلنامه فرهنگی و اجتماعی

انتخابات ترکیه: نظم موقت

رامین کریمیان

گفتگو شماره ۶۸





ترکیه از سال‌های دهۀ ۱۹۵۰ (۱۳۳۰)که نقش دیوار دفاعی ناتو و کشورهای غربی را در برابر روسیۀ شوروی برعهده گرفت در زمرۀ کشورهای عضو پیمان ناتو در آمد.

در دهۀ ۱۹۸۰ (۱۳۸۰شمسی)نیز رسماً به اقتصاد جهانی پیوست. در این دهه،بر اثر بروز تنوع و تکثر در نیروهای اجتماعی و سیاسی، تنش‌ها و رقابت‌های داخلی هم در این کشور بالا گرفت. در اوایل هزارۀ جدید (سال ۲۰۰۲) معجزۀ هزارۀ سوم ترکیه هم رخ نمود و حزب عدالت و توسعه به رهبری رجب طیب اردوغان سکان دولت را در ترکیه به دست گرفت.
در بادی امر برنامه‌های دولت اسلام‌گرایان ترک موجب رشد و رونق اقتصادی و گشایش فضای سیاسی شد و به این سبب ترکیه در نظر برخی از تحلیل‌گران غربی و نزد افکار عمومی کشورهای منطقه الگوی نوعی دموکراسی در کشورهای اسلامیشد. بروز تحولات منطقه‌ای در پی حملۀ آمریکا و متحدان جهانی‌اش به عراق (در ۲۰۰۳) و پدید آمدن منطقۀ خودمختار کردستان در نظم جدید عراق و نیز بروز ناآرامی‌های سیاسی در بسیاری از کشورهای عرب منطقۀ خاورمیانه و شمال آفریقادر سال‌های ۲۰۱۰ - ۲۰۱۲ که به "بهار عربی"موسوم شد حاکمان ترکیه را به سودایی دیگر کشاند. ببرهای آناتولی که دیگر دست بالا را در قدرت داشتند سودای احیای امپراتوری عثمانی را در سر پروردند و به حمایت از اخوانی‌ها در مصر و سوریه برخاستند و اتحاد و ائتلاف‌های تازه‌ای در منطقه تشکیل دادند. اما تحولات منطقه و بازی بازیگران قدرتمندتر از ترکیه صحنه را تغییر داد و ترکیه باز هم مجبور شد به نقش پیشین خود رضایت دهد و به دامان امن کشورهای غربی پناه بَرَد.
نتیجۀ انتخابات ترکیه در خرداد ماه گذشته خلاف خواسته و برنامه‌های سیاسی رجب طیب اردوغان بود وتنش‌ها و اختلافات سیاسی را در درون این کشوردامن زد، تنش‌هایی که گاه توأم بودبا حوادثی مرگبارو دریای موّاج سیاست داخلی ترکیه را متلاطم‌تر ساخت. در این انتخابات حزب کُردی دموکراتیک خلق (HDP) بیش از ۱۳ درصد از آرا را به دست آوردو محاسبات حزب اردوغان را برای دست زدن به رشته تغییراتی در قانون اساسی ترکیه بر هم زد. اردوغان برای افزودن بر دامنۀ اختیارات و زمان زمامداری ریاست جمهوری ـ که خود از یک سال پیش بر صندلی‌اش تکیه زده بود ـ نیاز به سه پنجم کرسی‌های مجلس داشت. اما همۀ مخالفان اردوغان، ازکُردها و ارمنیان و چپ‌ها و سکولارها ونیز فعالان جنبش‌های اجتماعی سال‌های اخیر به حمایت از حزب دموکراتیک خلق برخاستند تا بلکه بتوانندبردامنۀ قدرت اردوغان مهاری بزنند. اما سلطان بیکار ننشست: جنگ با نیروهای کُرد حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک.) را ـ که در اثر مذاکرات صلح سال‌های اخیر و آتش بس یک طرفۀ نیروهای کرد موقتاً خاموش شده بود، از سر گرفت و مواضع آنان را در داخل خاک ترکیه و در بخش‌هایی از کردستان عراق و سوریه به زیر آتش گرفتو آتش جنگ را مجدداً شعله‌ور ساخت. از سوی دیگر، انفجار چندین مورد بمب‌گذاری"انتحاری" از جمله در تجمع صلح‌آمیز نیروهای چپ سوسیالیست (در سوروچ) که به منظور کمک به بازسازی تخریب‌های شهرهای کُردی سوریهراهی کوبانی بودند و نیز در تظاهرات کارگران ترک (در قلب آنکارا) که در حمایت از حزب دموکراتیک خلق و اعتراض به بی‌اثر کردن نتایج انتخابات صورت گرفته بود، و نیز ایجادتضییقاتی برایاندک روزنامه‌نگاران و مطبوعات مستقل به طرق مختلف، و از همه مهم‌تر شائبۀ حمایت آشکار و پنهان از تروریست‌های داعش هم متحدان و حامیان غربی ترکیه را نگران کرد و هم افکار عمومی در ترکیه را. اردوغان با این شگردها توانست وضعیت فوق‌العاده اعلام کند و جلوی تشکیل یک دولت ائتلافی احتمالی را بگیرد، دولتی که در آن اکثریت مطلق نداشت.
او همچنین توانست با گونه‌هایی دیگر از مهندسی سیاسی، مجدداً انتخابات مجلس عالی ترکیه را در اول نوامبر ۲۰۱۵ (۱۰ ابان ۱۳۹۴) برگزار کند و با ارعاب و تهدید رقبا و رسانه‌های مستقل ترکیه و نیز نگران ساختن افکار عمومی داخل و خارج کشور از نو بر کرسی قدرت تکیه زند. البته این بار هم همۀ رأی‌دهندگان ترک فریب بازی‌های اردوغان را نخوردند و حزب دموکراتیک خلق بیش از ۱۰ درصد از آرا را به دست آورد. اردوغان این بار هم نتوانست اکثریت مطلق را به دست آورد و برای تحقق خواسته‌اش مبنی بر ایجاد تغییر در قانون اساسی ترکیه و افزایش اختیارات رئیس‌جمهور هنوز راه دشواری در پیش دارد.
ترکیه اکنون با معضلات و مشکلات بسیاری در درون و بیرون مرزهایش روبه‌روست، از جمله کُند شدن آهنگ رشد اقتصاد و در نتیجه بالا رفتن نرخ تورم و افزایش بیکاری و کاسته شدن از ارزش پول ملی. در این اوضاع ترکیه نیازمند ثبات و آرامش است و چنانچه دولت بعدی نتواند مرهمی برای این زخم‌ها بیابد شرایط ترکیه هم در داخل و هم در خارج وخیم‌تر خواهد شد. در چند سال گذشته اردوغان توانست با اصرار بر برانداختن رژیم کنونی سوریه نوعی بسیج سیاسی داخلی و هماهنگی با هم‌پیمانان فرامرزی‌اش برسد و سیاست‌های سرکوب‌گرانۀ داخلی را به گونه‌ای به پیش بَرَد، اما دولت بعدی ترکیه باید هم در مهار مشکلات داخلی درگیر شود و هم همزمان به بحرانی که بر اثر هجوم سیل پناهندگان برای اروپا و پیش و بیش از همه برای خود ترکیه پدید آمده است رسیدگی کند.
اکنون حزب "عدالت و توسعه" پس از ده سال سکان‌داری دولتدر ترکیه دیگر آن حزب نویدبخشی نیست که در آغاز کار گمان شده بود و برنامه‌های سیاسی و اقتصادی و اجتماعی‌اش با مخالفت‌های داخلی و خارجی بسیار روبه‌روست. کُردها، اسلام‌گرایان طرفدار فتح‌الله گولن، جمهوری‌خواهان سکولار هر یک با دیدگاه‌ها و آرمان‌های متفاوت در داخل ترکیه و اغلب کشورهای اروپایی منتقد روش و منش غیردموکراتیک و گاه خطرناک اردوغان و حزب‌اش هستند. اخباری که از ترکیه می‌رسد و نیز دست و پا زدن‌ها و ره‌گم‌کردگی‌های حزب عدالت و توسعۀ آقای اردوغان و یاران‌اش از بیشتر شدن امکان بروز تغییراتی در اوضاع داخلی ترکیه و موقعیت جهانی این کشور حکایت دارد.


نظر بدهید