Recently in 38 Category

بازانديشي در اثري كلاسيك

| No Comments | No TrackBacks


فرناند برودل، بازنگري در تمدن مادي و سرمايه‎داري، ترجمه فيروزه مهاجر، تهران: نشر ديگر، 1380، 130 صفحه.

فرنان برودل، مورخ فقيد مكتب آنال، براي پژوهش پردامنه‎اي در باب تاريخ اروپا قريب به بيست و پنج سالي وقت صرف كرد، پژوهشي كه در قالب سه جلد قطور از زمره آثار كلاسيك علوم انساني در سده بيستم شد. محققي در باب اثر ماندگار برودل چنين نوشته است: «همه ما را ـ مورخ، جامعه‎شناس، اقتصاددان و ... ـ به زير سؤال مي‎برد. من منتظر پرخاش فسيل‎هاي كاخ دانش هستم ... ساليان درازي است كه اثري چنين برانگيزنده نخوانده‎ام، اثري... كه انتشار آن يك واقعه به شمار مي‎آيد.» برودل خود از بانيان رويكردي بود در تاريخنگاري كه دامنه‎اش رفته رفته چنان گسترش مي‎يافت تا همه علوم انساني را در برگيرد چندان كه شاخه‎هاي مختلفي را وحدت بخشد كه تاريخ با لجاجت خود را به آنها تقسيم كرده بود: تاريخ سياسي، تاريخ اجتماعي، تاريخ اقتصادي، تاريخ علوم، تاريخ هنر و جز آن. سه‎گانة تمدن مادي و سرمايه‎داري برودل مصداق بارز همين رويكرد در تاريخ‎نگاري است.

دنياي زن

| No Comments | No TrackBacks


Jessie Bernard, Female World, Free Press, 1985, 628p.

جسي برنارد استاد ممتاز جامعه‎شناسي دانشگاه پنسيلوانيا و صاحب نظر برجسته جامعه‎شناسي جنسيت، برنده جوايز و افتخارات متعددي بوده است كه از جمله آنها مي‎توان به مدارج افتخاري از شش دانشگاه معتبر و نيز ثبت جايزه‎‎اي به نام وي از سوي انجمن جامعه‎شناسي آمريكا اشاره نمود.

زنان بدون دفاع مشروع

| No Comments | No TrackBacks


فرض كنيد لحظه‎اي در موقعيتي قرار داريد كه هر آن مي‎توانيد مورد تهديد فيزيكي قرار بگيرد، فرصت فكركردن و عكس‎العمل حساب شده نداريد و رويداد پيش‎رويتان به هيچ وجه قابل تصور نيست. عرصه بر تأمل و تفكر محدود است. غريزه و طبيعت شما فرمان مي‎دهد كه از خودت دفاع كن. نفس انسان محترم است و هر آنچه به نفس انسان بسته باشد نيز محترم است، پس دفاع از نفس و خود نيز قطعاً محترم است، اما دقيقاً اين محاسبه‎اي نيست كه در آن لحظة مذكور فرصت پرداختن به آن باشد. چرا كه بر حسب غريزه و به هر حال بايد از خود و از عمل خود كه در تقابل با تعارض ديگري بروز مي‎دهيد، دفاع كنيد اين امر مي‎تواند متكي به قانون نيز باشد. براساس يك قاعدة كلي جهانشمول نفس انسان ارزشمند و محترم است و اگر در خطر افتد دفاع از آن يك وظيفه به شمار مي‎آيد.


يك زن رزمندة اريتره‎اي در سال 1994 به من مي‎گفت: « زنان رزمندة ميدان مبارزه، الگويي بودند براي بقية جامعه. ما بر اين باور بوديم كه هر كاري را كه مردان مي‎توانند انجام دهند، از پسِ آن برمي‎آييم و در درازمدت مي‎توانيم تمام جامعه را تغيير دهيم.» اما چنين خوش‎بيني مفرطي فرا‎گير نبود. زن رزمندة ديگري از اعضاي جبهة آزادي بخش خلق اريتره (EPLF) به تلخي اظهار مي‎كرد: «ما در واقع به محض بازگشت به جامعه [مدني] درمي‎يابيم كه به رهايي رسيده‎ايم اما آزاد نيستيم. در ميدان مبارزه [مناقشه‎ نظامي] ما هنوز به رهايي نرسيده بوديم اما آزاد بوديم.» پرسش‎هاي تحقيق من براساس همين دو ديدگاه بنا شده‎اند: آيا زنان رزمنده جبهة رهايي‎بخش اريتره، در حال تبديل شدن به الگويي هستند براي زنان آزاد شده در يك جامعه به رهايي رسيده؟ يا اين‎كه صرفاً الگويي براي عصر رمانتيكي هستند كه سپري شده است، يعني استعاره و نماد‎هايي از مبارزه؟ ما مطمئناً به اين باور مي‎رسيم (و من باور دارم) كه آنان در دوران مبارزه، الگو بودند و خودِ مبارزة آنان نيز، الگويي براي جنبش‎هاي ترقي‎خواه جهان خواهد بود. درست همان طور كه آفريقاي جنوبي پس از دوران آپارتايد، در معرض توجه و بررسيِ دقيق جدي جهاني است، كساني هم كه به تاريخ معاصر اريتره آشنا هستند، به دقت تحولاتش را دنبال مي‎كنند. جبهة آزادي‎بخش به خاطر سياست‎هاي روشنگرانة طبقاتي، جنسيتي، نژادي و قومي‎اش كه در طول ساليان طولاني مبارزه نظامي و استراتژيك‎‎اش به آن دست يافته، داراي شهرت جهاني است.


دريك شب خنك بهاري در سال 1999، بسياري از چهره‎هاي سرشناس هاليوود گرد هم آمدند تا حمايت خود را از فعاليت‎هاي گروه «فمينيست اكثريت» عليه رفتار خشونت‎آميز طالبان با زنان افغاني ابراز كنند. جي و ميويس ‎لنو ميزبانان برنامه بودند و در ميان جمعيت چهره‎هاي سرشناسي چون كتي‎ بيتس، جينا ديويس، سيدني پواتيه و لي‎لي تاملين حضور داشتند. جي ‎لنو، در حالي كه اشك در چشمانش حلقه زده بود، براي جمعيتي كه تالار غار مانند «انجمن صنفي كارگردانان تأتر آمريكا» را پر كرده بود، صحبت مي‎كرد.

نامه‌های زندخت

| No Comments | No TrackBacks


در بخشي از مجموعة اسناد نخست‎وزيري كه در حال حاضر در سازمان اسناد ملي ايران نگهداري مي‎شوند، پرونده‎اي نيز تحت عنوان «عرايض» به نامه‎ها و عريضه‎هاي پراكنده‎اي اختصاص دارد كه بنا به دلايل مختلف خطاب به نخست وزير وقت صادر شده بودند؛ در يكي از اين مجموعه‎ها كه به ماه‎هاي آخر دوران نخست وزيري محمود جم در بهار 1318 مربوط مي‎شود، چند نامه نيز از فخرالملوك زندپور معروف به زنددخت ملاحظه مي‎شود كه از زنان روزنامه‎نگار و اديب آن روزگار محسوب مي‎شد.


در بحبوحة تجدد و تجددطلبي ايران، يعني سال‎هاي مقارن با استقرار نظام پهلوي در دهة 1300 شمسي، هم زمان با مصوبه مجلس شوراي ملي مبني بر اعزام سالانه دانشجو به اروپا در خرداد ماه 1307 كه به اعزام يكصد نفر به اروپا منجر شد، بحث تحصيلات زنان و لزوم حضور خانم‎ها در امتحانات اعزام به اروپا نيز مطرح گرديد، يعني موضوعي مطرح شد كه هنوز هم به رغم گذشت بيش از هفتاد سال از طرح آن، يك اجتماع گسترده در مورد آن وجود ندارد و به نوعي «بحث روز» است. يكي از نخستين مطالبي كه در اين زمينه مطرح شد يادداشتي بود از خانم خديجه محمدآبادي كه درباره تحصيل زنان در اروپا اظهار داشت: «... چقدر مايه يأس و نااميدي است كه مجلس شوراي ملي ايران در ضمن تصويب لايحه اعزام محصلين به اروپا اصل مهم و قابل استفاده آن را [كه] شركت دادن دختران ايراني در مسابقه بود فراموش كرده و آقايان وكلاء حاضر نشدند كه اين خدمت مهم به مملكت و ملت را كاملاً انجام بدهند.» ولي در اين مرحله، يعني در دور نخست اعزام محصل اين موضوع كه از لحاظ مضاميني مربوط به تساوي حقوق زن و مرد يكي از مهم‎ترين آنها محسوب مي‎شود بازتاب چنداني نيافت. بحث جدي همزمان با اعزام دومين كاروان يكصد نفري دانشجو به اروپا در سال 1308 صورت گرفت. روزنامه‎هاي اطلاعات، ستاره جهان و روزنامه نيمه رسمي ايران اين موضوع را به بحث گذاشته و آراء مخالف و موافق چندي در اين زمينه مطرح شد.

پيوند جهانيِ جنبش زنان ايراني

| No Comments | No TrackBacks


مطلب حاضر به بررسي بازتاب تماس‎هاي جهاني و به‎خصوص ارتباطِ گفتارِ جهاني فمينيستي و جنبش‎هاي زنان و تأثير آن بر جنبش زنان در ايران مي‎پردازد. از زمان وقوع انقلاب، ارتباط جهاني زنان ايراني به سه شكل تحقق يافته است: نخست، رويكرد تبشيري يا تبليغي كساني بود كه مي‎خواستند انقلاب اسلامي را صادر كنند و الگوي منحصر به فردي از «زن اسلامي» ارائه دهند. دوم، رويكرد پراگماتيستي (عمل‎گرايانه) بود كه به واسطة تعامل با زنان كشورهاي خاورميانه و اروپا به تدريج جايگزين رويكرد نخست شد و سوم، ارتباط‎هاي جهاني كه هم از سوي فمينيست‎هاي سكولار و هم از سوي زنان اصلاح‎طلب ديني،كه آنان نيز خواهان برابري بودند، دنبال مي‎شد. در اين نوشته هم به نقش نشريات جديد زنان در راه اصلاحات توجه شده و هم نقش مثبت و تسهيل‎كننده كنفرانس‎هاي تحت حمايت سازمان ملل در ايجاد حساسيت جنسيتي در درون سازمان‎هاي غيردولتي زنان مورد بررسي قرار گرفته است.


آنچه امروز زنان، در راه مبارزه براي دستيابي به حقوق حقه و جايگاه مناسب خود بدان پي‎برده‌اند، اين امر است كه نابرابري و فرودستي‌اي كه زنان دچار آنند، از جمله ناشي از تفاوت در نگاهي است كه به آنان، از بدو تولد و در طول عمر خود و در مقايسه با مردان مي‌شود؛ و اهم مبارزات آنان در حوزة اجتماعي و فرهنگي ناظر بر تصحيح و تغيير اين نگاه و ايجاد يك بينش برابر و درخور به موجوديت زن بوده‌است. مبارزان جنبش زنان، اشكال و ابزارهاي مختلفي را در اين پيكار به كار گرفته‌اند. طي دو دهه گذشته، آنان به اين نتيجه رسيده‌اند كه اين دگرگوني بايد در حيطة توليد و توزيع دانش نيز به‌وجود آيد. حاصل تجربة نامبرده و نيز اين اصل كه زنان از دانش متعارف و طبقه‌بندي شده‌اي كه مردان براي خود ساخته‌اند، يا ناديده‌گرفته يا كنار گذاشته شده‌اند و همچنين بر اساس اين تفكر كه علم و پژوهش سنتي «دربارة زنان» بوده‌است و نه «براي زنان»، از جمله باعث شد كه ايجاد رشتة مطالعات زنان به يكي از خواسته هاي جنبش فمينيستي در جهان تبديل و در تعدادي از كشورهاي جهان و دراروپا و آمريكا به حيطة توليد دانش رسمي وارد شود .

باب گفتگو

| No Comments | No TrackBacks

پيشينة مقاومت زنان در برابر ناملايمات و بي‌عدالتي‌هاي تاريخي‌اي كه بر آنان تحميل شده به ديرباز برمي‌گردد. يعني از زماني كه اين ستمديدگي وجود داشته مبارزة آنها نيز به اشكال مختلف دربرابر ظلم قد علم مي‌كرده‌است. اما پيوسته شكل‌گيري اين مبارزات به فراخور زمان و با مقتضيات بستر تاريخي و اجتماعي آن هماهنگ شده‌است. شكل و نوع مبارزات كه تابعي است از مختصات زماني و مكاني، و نيز پيوندشان با جنبش عمومي سيري تحولي دارد. بازتاب اين مبارزات و بازخور اجتماعي سياسي آن نيز به تناسب ارزش‌ها و هنجارهاي دوران بروز مي‌كرده‌است.

About this Archive

This page is an archive of recent entries in the 38 category.

39 is the previous category.

37 is the next category.

Find recent content on the main index or look in the archives to find all content.